قالي افشان بندي - عمواوغلی

2011.09.17



مقاله ایی از سرکار خانم عذرا یوسفی کارشناس فرش
آسمان تاريخ هنر اين مرز و بوم، ستارگان درخشاني دارد كه به يُمن وجود آثارشان هيچگاه در كهكشان هستي به نيستي نخواهند رسيد و در اين ميان بافندگان فرش ستارگان گمنامي هستند كه مي‌‌بايست همچون اخترشناسي متبحر نسبت به كشف آنان اقدام كرد.
بسياري از صفات انسان از ذات باري تعالي كسب شده است كه يكي از آنها خلاقيت است و كسي كه اين صفت را شكوفا مي‌كند و مي‌پروراند به خلق دست زده است و به جرأت مي‌‌توان گفت كه آثار استاد عبدالمحمد عمو اوغلي و برادرش عليخان عمو اوغلي درتاريخ فرش ايران همواره خلق آثار است و آنچه از استاد بجاي مانده، دست آفريده‌‌هاي اوست نه سفارش هايش .
شيوه كاري عمواوغلي با برجسته ترين دوره فرش ايران يعني صفويه در يك كف ترازو قرار مي‌گيرد و وجود چنين افرادي در دوره‌هاي تاريخ باعث عدم زوال و نابودي فرش ايران گشته است. او آمده است تا هنر فرش سيصد سال قبل را با حال و آينده‌اي كه در پيش رو دارد پيوند زند درکارهای اوعلاوه برویزگیهای خاص هنری همیشه می توان ادغام و درهم آميختن ذهنيت نقاش و بافنده را مشاهده نمود. آنچه كه بيش از پيش توجه ذهنيت طراح و نقاش را به خود جلب نموده است وجود استاتيدي است كه هر يك به نوعي در عرصه طرحهاي اصيل و سبكهاي متنوع قالي به فعاليت پرداخته‌اند و آثار ارزشمندي را به يادگار گزارده‌اند تا اين شمع فروزان همچنان روشن بماند و چراغي در تاريكي محض سو سو زند تا با همان سوسوي كم اش راه را از بي راهه متمايز گرداند. اي كاش مي‌توانستيم سوسوي چراغ را بيشتر كنيم و اي كاش مي‌توانستيم آن چنان همتي كنيم تا شب تاري نباشد و بي خيال از صدمات جاده آسوده خاطر طي طريق مي‌كرديم و آنچه از نياكان بود با پرورش در طول عمر خود به آن اضافه نموده بوديم تقديم آيندگان مي‌كرديم.
بارگاه منور رضوي حضرت رضا(ع) كه از ديرباز خيل عظيم مشتاقان و آرزومندان را به خود جلب مي‌نمود و توجه خاص متوليان امور آستان قدس رضوي به شكوه بيشتر اين بارگاه و رفاه زائران و از آنجا كه فرش در جايگاههاي زيارتي نقشي مثبت دارد همواره آستان قدس رضوي تلاش چشمگير در تهيه فرش داشته است و بدين لحاظ امروزه آستان قدس رضوي يكي از بزرگترين گنجينه داران فرش در سراسر جهان مي‌باشد . براساس اسناد و مدارك موجود در بايگاني آستان قدس رضوي نظر به اهميت و قداست بارگاه مطهر و منور حضرت رضا علیه السلام خريدهاي فرش بايستي از بهترين‌ها باشد . لذا در راستاي تاكيد و تاييد چنين دستور العملي سفارش تهيه فرش و پرده به استاداني نظير عمو اوغلي و ارجمند كرماني داده شد. زيرا كارهاي اين استادان در زمان خود با بهترين الياف و طرحهاي متنوع و زيبا تهيه مي‌گرديد. لازم به ذكر است علاوه بر سفارشهاي خريد به دليل شوق وافر اين استادان به دستگاه پر مهر حضرت رضا علیه السلام تعدادي از آثارشان را نيز وقف بارگاه نموده‌‌اند. اين درخواست و سفارش ادامه داشت تا اينكه در سال 1362 يعني چهار سال پس از انقلاب شكوهمند اسلامي آستان قدس رضوي دست به همتي به بلنداي تاريخ زد و با تاسيس شركت فرش آستان قدس نه تنها سفارشات حرم مطهر را بعهده گرفت بلكه با جذب بافندگان و طراحان ، رنگرزان و ... منحصر به فرد دست به ابتكارات زد كه در نوع كم نظير و بي نظير است.



سرکار خانم عذرا یوسفی کارشناس فرش



قالي افشان بندي - عمواوغلی - مقاله ایی از سرکار خانم عذرا یوسفی کارشناس فرش


شرحي مختصر برزندگي عمواوغلی
ممحمد كهنمويي اهل كهنموي آذربايجان (روستای بین اسکووکندوان ) با اشتغال به حرفة نساجي وابريشم‌بافي از تجاروتوليدكنندگان صاحب ‌نام تبريزي، كه درفاصله سالهاي1250 تا 1270 هجري شمسي ضمن تغييرشهرت خود از كهنمويي به عمواوغلي حرفة نساجي را رها وبه هنرو بافت قالي روي‌آورد . وي دوپسرعلاقمند به هنر قاليبافي به نامهاي عبدالمحمد، عليخان داشت .
استاد عبدالمحمد عمواوغلي : استاد عبدالمحمد عمواوغلي (متوفي سال1314 هـ . ش درمشهد) در كناربزرگان توليد وطراحي قالي ايران ازمعدود كساني بود كه به قاليبافي ايران ارزش و اعتلاء والائي بخشيد. وي درابتداي سالهاي جواني به همراه برادرش عليخان دريك كارگاه ساده براي شركت اردشير كه چندين كارگاه درسطح كشورداشت به كارقاليبافي مشغول بود. سپس خود درمشهد و حومه با ايجاد كارگاههاي متعدد به امرتهيه وتوليد قاليهاي نفيس پرداخت
‌ كه امروزه جزء نفيس‌ترين قالي‌ها، مزين كنندة موزه‌ها و مجموعه‌هاي داخلي و خارجي است . كارگاههاي عمواوغلي بيشتردرروستاهاي محمودآباد، طرقبه، شانديز، ييلاقات مشهد و درخش بود . درزمان حياتش قاليهاي بافته شده دراين كارگاهها برتري خاصي برديگر قاليها داشت بطوريكه از مطرح‌ترين قاليهاي آن زمان بشمار مي‌رفتند . استاد درتهية نقشه‌هاي منحصر به فرد، تبحرخاصي داشت . ازجمله ابتكارات وي، بافت قاليهاي نرم ولطيفي به سبكي پارچه بود . نقاشان وي ابتدا عبدالركريم كرماني وسپس استاد عبدالحميد صنعت نگار بودند .بیشتر كارهاي عمواوغلی به سفارش وطرح آنها ازدوكتاب قطع بزرگ که گویا ازانگلستان برایش فرستاده بودندودرآنها تصاويری فراوان ازقالي‌هاي دورة صفويه وجودداشت الگوبرداری میکرد وباتجربه وتبحری که درطول سالیان بدست آورده بوددخل وتصرفاتی دراین طرحها صورت می داد ودراین راستا ازحیث ریزبافتی وظرافت وقطع قالی ورنگهای طبیعی کمترکسی راهمطرازوی سراغ داریم. عبدالحميد صنعت نگار درباره عمواوغلي مي‌گويد: «او مرد ساده‌اي بودوبه قاليبافي عشقي سرشار داشت. اما ثروت زیادی نداشت. بطوركلي، بافندگان رنگرزها و طراحان و حتي توليدكنندگان درنهايت تنگدستي بوده‌اند به نحويكه گاه بجاي مزد به كارگران نان وآذوقه پرداخت مي‌كردند .»


درزمينة رنگرزي واستفادة دقيق ازرنگ‌هاي سنتي كمتر كسي هم پاية او بود . يكي از رموز موفقيتش هماهنگي و توازن نقش، رنگ وكاربرد به موقع آنها بود. مواد رنگرزي استاد معمولاً قرمزدانه، نيل، برگ مو، پوست گردو، اسپرك، روناس، بقم و... بود كه بنا به مقدارخامة مورد نياز، ميزان نخ مطلوب را تهيه ورنگ مي‌نمود تا درحين بافت با كمبود مواجه نگردد و باعث دورنگي يا رگه‌دار شدن نشود . رجشمارهاي او بين40 تا 150گره واكثرآنها داراي يك حاشية گليم‌باف گرداگرد ومتصل به قالي دارد . آخرين قاليهاي استاد دوتخته قالي به ابعاد10*14 متربوده كه هم اكنون دركاخ‌هاي مرمر وسعدآباد نگهداري مي‌شوند وهمچنین قالیهای ارزنده استادبرای حرم مطهر حضرت رضاعلیه السلام وحرم سامراومجلس وباشگاه افسران وکاخهای سلطنتی بافته که هریک درنوع خودبی نظیراست .
لذاداشتن یک تخته قالی ازبافته های عمواوغلی درمیان مجموعه داران شخصی وخصوصی باعث اعتبارمجموعه ها وموزه هامی باشد .
عليخان عمواوغلي (1336 ـ 1271 هـ . ش) :
عليخان دومين فرزند محمدعمواوغلي، در سال 1271 ش در مشهد متولد گرديد . وي بعدها با بانو رخساره عمواوغلي، فرزند ميرزا علي بادكوبه ازدواج نمود كه ثمره آن دو پسربه نامهاي پرويزخان، رئيس فدراسيون شنا، چنگيزخان، تاجر و يك دختربوده كه در حال حاضر همة آنها درآلمان بسرمي‌برند . راهنما ومشوق اصلي عليخان دراين راه برادرش، عبدالمحمد بوده كه پس ازدرگذشت وي با پشتكارفراوان وبطور جدي ادامه دهندة راه اوشد، چند سال همراه برادرش موسي‌خان بافت قاليهاي كارگاهها را ادامه دادند، حدوداً در سن 38 سالگي به بيرجند عزيمت نمود وادارة چندين كارگاه را در اين شهر بر عهده گرفت و مهمترين انگيزه او از كار در بيرجند دسترسي آسان و بيشتربه نيروي كاربود. نقشه‌هاي قاليهاي عليخان را نيز عبدالحميد صنعت نگار طراحي مي كرد، وي چون برادرش در تهية رنگهاي گياهي يا طبيعي اهتمام و جديت خاصي به خرج مي‌داد . نخها را در كارگاه رنگرزي، با فرمولهاي مخصوص ومنحصربه فرد خودش رنگ مي‌كرد و درحين رنگرزي جز شاگرد امين و وفادارش، كسي حضورنداشت .شاهكار عليخان در رنگرزي بدست آوردن رنگ سورمه‌اي با جلا و شفافيت بي‌نظير بود كه مسلماً يكي ازعوامل برتري قاليهاي عمواوغلي، برخورداري آنها از رنگهاي بديع وبسيار مرغوب، بادوام وخوشرنگ بوده است . به تدريج كارگاههاي عليخان درنوغان، گلمكان و شانديز، رونق بيشتري يافتند، بطوريكه روزانه درهركارگاه يك قالي بافته مي‌شد. كار نظارت هركارگاه برعهدة يك استادكارماهر بود . تمامي قاليهاي او به نشان «عليخان110» »معروف است، بايد دانست كه110 به ابجد، معادل نام علي عليه‌السلام است" . عليخان پس ازچند سال كارمداوم با مشكلات فراوان درخيابان ناصرخسرو جنب شمس‌العمارة تهران، نمايشگاهي براي عرضة آثارخود افتتاح نمود كه متأسفانه همزمان با هجوم متفقين، به دليل گرفتاريها، مشكلات و بي‌توجهي به بيماري‌ ديابت وزيادي فشارخون ورشكست گرديد ومجبورشد نمايشگاه را جمع نمايد. پس ازآن مصادف با وزارت قوام‌السلطنه دردوراني كه عليخان سخت درمضيقة مالي بود، به دستورشاه به وي مساعدت مالي شد، آستان قدس رضوي نيز مكان مناسبي، براي كار دراختياروي قرارداد و بدين ترتيب مجدداً كارعليخان رونق پيدا كرد.در دورة پهلوي قاليهاي اعلا و بي‌نظيري به همت دستان پرتوان وهنرمند اوبافته شد كه اكنون زينت كاخهاي سعدآباد، نياوران، مرمر، مجلس شوراي ملي، مجلس سناست، در حقيقت بهترين قاليهاي درباربافت عبدالمحمد وعليخان عمواوغلي بوده است.بافت بزرگترين قالي دربار به عليخان واگذار شده بود كه بعداً آنرا قالي80 متري ناميدند، خلق اين اثردوسال تمام به طول انجاميد و عليخان شبانه‌روز براي بافت آن زحمت كشيد . يكي ازمعروفترين قاليهاي او منصوب به ديوارپشت ميزسلطنت محمدرضا شاه و ديگري به ابعاد4*3 متردرساختمان مديركل بانك ملي، اتاق كنفرانس اسكناس است . عشق وعلاقة عليخان به تارو پود قالي وجديت اودرتهية بهترين وزيباترين رنگها، وصف ناپذيربود، درمدت عمرخويش حتي لحظه‌اي ازهمت و تلاش خود نكاست گويي طرح، نقش ورنگ قالي با خون وروحش عجين شده بود، بطوريكه شب قبل ازمرگ درحال پرداخت قالي بزرگ مجلس سنا بود. عليخان اين هنرمند پرآوازه، به سال 1336 هـ . ش در سن 65 سالگي به ديار باقي شتافت، او را با احترام فراوان درصحن عتيق، حرم مطهرامام رضا عليه‌السلام به خاك سپردند.روحش شادباد
قالي افشان بندي

طـــرح : افشان بندي
تاريخ بافت : اواسط قرن 13 هـ . ش
محل بافت : مشهد
بـافنـده :عبدالمحمد عمواوغلي
نوع گره : متقارن
رجشـمـار : 70 در 7 سانتيمتر





دیگر اخبار قالی ایرانی
  قالي افشان بندي - عمواوغلی - مقاله ایی از سرکار خانم عذرا یوسفی کارشناس فرش  
  قاليچه سروي طاوسي - مقاله ایی از سرکار خانم عذرا یوسفی کارشناس فرش  
  شرحی بر قالی ایران - سمیرا محمدی  
  تازیخجه ایی مختصر از قالی ایرانی- قالی ایرانی از دیروز تا به امروز  
  قالي های سوزن شیرد لهستاني يا پولونز  
  مفهوم برگ در طراحي و نقاشي قالي ايران  
  مزایا ومحدودیتهای رنگدانه های طبیعی  
 گليمي به نام شيريکي پيچ  
 نگاهي به تاريخچه فرش اصفهان  
 قالي كرمان؛ گوهري گرانبها در صنايع دستي  
 طرح بوته یا بته در دستبافته های ایران  
 آشنايي با مفاهيم فرش ايران؛ سیر تحول و تطور بوته  
 نقشمايه بُته (يا بوته)  
 دانش رنگ؛ کليات رنگرزي خامه قالی - بخش نخست  
 دانش رنگ؛ کليات رنگرزي خامه قالی - بخش دوم  
  برخی اصطلاحات فرش  
  شرايط نگهداري و انبارداري بافته  
  شناسايي گليم ايران
  آنچه گبه را گبه کرده است  
  شناسايي ورني بافی  
  گليوند؛ هنر زنان خراسان شمالي  
  گره عشق بر تار و پود زندگي- بافت قاليچه هاي تمام ابريشمي دو رو،
  شناسايي قالي هاي تيره هاى ترك گرايلى- قرائى
  شناسايي قالي هاي قم
  شناسايي قالي هاي نائین
  شناسايي قالي هاي کاشان
  شناسايي قالي هاي اصفهان
  شناسايي قالي هاي كرمان
  مروری بر زندگی حاج محمد ارجمند کرمانی
  شناسايي قالي هاي زربفت جوشقان , فرش دستباف ايران
  شناسايي قالي هاي آذربايجان شرقي -تبريز
  شناسايي فرش آذربايجان؛ بهشت بافته ايراني
  شناخت جغرافی قالی ایرانی خطه آذربایجان
  تحقيقي در سير تحول نقش ماهي در فرش
  تاریخچه فرش خراسان
  نگاهي به تاريخچه فرش عمواوغلي
  شناسايي قالي هاي خراسان ، عمواوغلي و تاريخ فرش بافي در مشهد
  خراسان و قالی آن از نگاه منابع و مواخذ مختلف فارسی
  کتاب مبانی شناخت قالی ایران
  بازارهای ایرانی  
  کاروانسراهای ایران  



سمینار و کلاسهای آموزشی پژوهشی دست اندر کاران فرش دستباف ایران در ژاپن

نمایش تصویری سمینار و کلاسهای آموزشی پژوهشی


موزه فرش های کهن ابریشم و دیگر دست بافته های ابریشمی،برای نخستین بار در ژاپن

نخستين سمینار و کارگاه آموزش عالي شناخت فرش دستباف در ژاپن با موفقیت برگزار گردید
نمایشگاه ها و سمینارهای های فرش دستباف ايران


نمایشگاه ها و سمینارهای های فرش دستباف ايران

اتاق فکر فرش ايران در ژاپن


اتاق فکر فرش ايران در ژاپن



تسهیلات جهت اعضاء اتحاديه فرش دستباف ايران



2006 © Persian Hand woven Carpet Association portal- All Rights Reserved

本文へジャンプ

همچنين در اين بخش بخوانيد... بازگشت تماس با ما در باره اثحادیه صفحه اول
پورتال اتحاديه فرش دستباف ايران در ژاپن

Persian Carpet Association portal in Japan

پورتال اتحاديه فرش دستباف ايران در ژاپن -Persian Carpet Association portal in Japan –ژاپن -توکیو