رنگ را به رخسار فرش دستباف ایرانی بازگردانيم


2011.8.27





روزنامه فرهيختگان





گفت‌و‌گوي شماره امروز روزنامه فرهيختگان با مدير روابط عمومي مركز ملي فرش ايران درباره نگاه رسانه اي به هنر- صنعت فرش دستباف




پدر یکی از دوستانم که قالیباف بود می گفت: پشت دار قالی که بنشینی، پاگیرت می کند. هر روز که بالا رفتنش را ببینی، دلبسته اش می شوی. حاج احمد آقا هیچ وقت از سختی های کارش ناراضی نیست، چراکه از نظر او عاشقی تاوانی دارد که باید پس داد.
این روزها آنقدر از سختی های کار قاليبافی گفته اند و نوشته اند که این هنر در ذهن همگان رنگ باخته است. در نتيجه نگاه ناشايست و منفي رسانه‌ها، قالیباف پیرزن خسته ای است که از شدت کار زیاد، توان باز نگه داشتن پلکهای متورم و قرمزش را ندارد و همسرش نیز به بیماری سل مبتلا شده و نمی تواند قالی ببافد. دیگر ناز سرپنجه دخترک قالیباف روی دار قالی غوغا نمی کند. دیگر او برای رسیدن به آرزوهایش، شکوفه های امید را روی تار و پود قالی با عشق گره نمی زند.
به نظر می رسد این مشکل، از نگاه مرکز ملی فرش ایران دور نمانده و به یکی از دغدغه های این مرکز تبدیل شده است. حمید کارگر؛ مدیر روابط عمومی و مشاور اطلاع رساني مرکز ملی فرش ایران، رویکرد رسانه ای که در سال های اخیر نسبت به هنر – صنعت قاليبافی به وجود آمده را مثبت نمی داند. از نظر او فرش دستباف وجوه مختلفی دارد و نگاه کردن به یکی از جنبه ها به تنهایی، چهره عمومی فرش دستباف را خدشه دار می کند. راهکارهایی که مرکز ملی فرش ایران به عنوان متولی فرش دستباف ایرانی در پیش گرفته، تسهیلاتی که به قالیبافان از سوی این مرکز ارائه می شود و اثرات نگاه دولتی به فرش دستباف ایرانی، محورهای اصلی گفت و گو با کارگر قرار گرفته است.

ذهنيت رسانه اي موجود درباره فرش دستباف ايراني را چگونه مي‌بينيد؟
فرش دستباف ايراني حاصل ذوق و انديشه خلاق ايرانيان هنرمند در سده ها و هزاره هاي پيشين بوده كه يك كفپوش و يك زيرانداز را به اثري هنري بدل ساخته اند.
اين كالاي هنري به علت آميختگي با تاريخ و فرهنگ سرزمين ما، حاملي براي ميراث كهن ماست كه در كنار اين جنبه هاي هنري و فرهنگي، به عنوان يكي از اقلام صادرات غيرنفتي ما جنبه ارزآوري دارد و از طرفي به عنوان يكي از مشاغل اصلي روستاييان در كنار كشاورزي و دامداري مطرح بوده و جنبه هاي اشتغالزايي را نيز داراست.
اين كالاي چندوجهي متأسفانه در نگاه رسانه اي به خوبي ديده نشده و رسانه هاي ما به ويژه صدا و سیما كمتر به وجوه مثبت و ارزشمند اين هنر- صنعت توجه كرده و بيشتر به دنبال ترسيم چهره اي فقيرانه از آن بوده اند.
هرچند هدف رسانه ها خيرخواهانه و در بسياري از موارد براي مطرح كردن مشكلات فعالان اين حوزه بوده است اما در مجموع اين برونداد رسانه اي موجب پيدايش تصويري ناقص و نامطلوب از اين هنر- صنعت شده است.
رسانه ها باید به وجوه مثبت، جذابیت های بصری و ابعاد میراث فرهنگی که پیوند فرش دستباف را با هنر سنتی ایران و فرهنگ و تمدن ایران اسلامی نشان می دهد، بیشتر بپردازند و تنها در این صورت است که کلیشه رایجی که بافنده همیشه به عنوان یک فرد بیمار و فقیر بوده و تاجر فرش یک ثروتمند به دور از انصاف است، از بین می رود.
این کلیشه همه واقعیت را نشان نمی دهد، چراکه قشر فرشباف مانند همه قشرها، طبقات فقیر و ثروتمند دارد. بسیاری از فعالان، هنرمندان، قالیبافان، نقاشان، رنگرزان و ... در عرصه فرش دستباف از درآمد خوب، منزلت اجتماعی بالا و سلامت جسمی و روحی برخوردار بوده و در عین حال بسیاری از تجار و صادر کنندگان فرش ایران در تمام استانهای کشور از خیران نامدار بازار هستند.

آيا نگاه رسانه اي كنوني تبعات منفی برای قالیبافان در پی داشته است؟
تصور برخی از دوستان رسانه ای بر این است که با نشان دادن فقر و رنج قالیباف، خدمتی به این قشر کرده اند. این درحالی است که در سالهای اخیر تاکید زیاد بر همین درد و رنج ها باعث شده که منزلت اجتماعی قالبیافان در جامعه دچار تنزل شود. بنابراین ممكن است من و شما دیگر افتخار نکنیم که قالیباف هستیم یا اینکه پدر و مادرمان قالیباف هستند.

مرکز ملی فرش ایران برای از بین بردن این کلیشه چه برنامه هایی را در دست اجرا دارد؟
مرکز ملی فرش ایران علاوه بر استمدادی که از رسانه ها می طلبد، خودش نیز درصدد ترویج نگاه مثبت به فرش دستباف و ارتقاي منزلت اجتماعی فعالان این هنر - صنعت است.
برای مثال جشنواره برترین های فرش دستباف در استان های مختلف کشور تا کنون سه دوره برگزار شده است. در این جشنواره ها که به گره زرین معروف بوده، هر استان بهترین های خودش را در رسته های مختلف هنر - صنعت فرش دستباف که شامل قالیبافی، طراحی، رنگرزی، رفوگری، فروشندگی، پژوهشگری، تولید دار و ابزار و ... می شود، شناسایی و تقدیر می کند. سپس برترین های هر استان در جشنواره ملی گره زرین تهران تقدیر می شوند.
تقدير از قاليبافان و ديگر فعالان اين حوزه نمونه اي از اتفاقاتي است كه مي تواند به ارتقاي منزلت اجتماعي اين قشر ياري رساند.
همچنین اتفاق دیگری که از سوی مرکز ملی فرش ایران افتاده، برگزاری چند دوره آیین های تقدیر از پیشکسوتان و هنرمندان فرش دستباف است. این افراد كه به طور تخصصی در گروههای بافت، رنگرزی، مرمت و ... فعال هستند در آيين هاي متوالي از سوي اين مركز مورد تقدير قرار گرفته اند.

مرکز ملی فرش ایران در فضاي رسانه اي برای از بین رفتن این ذهنیت چه كرده است؟
مرکز ملی فرش ایران سعی کرده تعامل مثبتی با رسانه ها داشته باشد و در كنار اين از ابزارهاي مختلف هنري براي بيان تصوير مطلوب از اين هنر- صنعت اقدام كند.
برگزاري دو دوره مسابقه عكس فرش دستباف ايران با همين نيت رقم خورد و شاهد مشاركت خوب و گسترده جامعه عكاسي كشور در اين رويداد بوديم.
در همين راستا به حوزه فیلم سازی با موضوع فرش دستباف نيز وارد شديم و به طور مشخص مرکز ملی فرش ایران فیلم «فرش ایرانی» را با همكاري 15 کارگردان نامدار كشور تولید کرده است. در کنار آن از ساخت مستندهای دیگر نیز حمایت می کنيم و در همين راستا تفاهم نامه اي با مركز گسترش سينماي مستند و تجربي نيز به امضا رسيده است تا از طرح های مستند و فیلنامه هایی که رویکرد مثبت به هنر فرش ایرانی دارند حمايت شود. همچنین در جشنواره های مختلف فیلم مانند جشنواره فیلم فجر و جشنواره سينما حقیقت نیز مرکز ملی فرش ایران از فیلم هایی که نگاه متناسب و ارزشنمدی به هنر- صنعت فرش دارند تقدیر ویژه می کند.

چه تسهیلاتی برای افزایش گرایش به قالیبافی، ارائه می دهید؟
حمایت های مادی و تسهیلات اعتباری مرکز ملی فرش ایران شاخه های مختلفی دارد. به طور نمونه برای اینکه قالیباف در یک محیط استاندارد از نظر شرایط حرفه ای و بهداشت قالیباف و کارگاه کار کند، مرکز ملی فرش ایران به ترویج قالیبافی در مجتمع های قالیبافی به جای خانه ها پرداخته است.
همچنین برای ایجاد کارگاهها و مجتمع های متمرکز قالیبافی تسهیلاتی را در نظر گرفته تا علاقه مندان به قالیبافی در استان های مختلف با تکمیل مدارک خودشان از این اعتبارات و تسهیلات استفاده کنند. از نظر مرکز ملی فرش ایران قالیبافان باید در مجتمع هایی که دارای نور، بهداشت، تهویه مناسب و دار و ابزار استاندارد و ارگونومیک است، فعال شوند.
علاوه بر این بیمه قالبافی از اتفاقات مثبت دیگری بود که از سوی مرکز ملی فرش ایران دنبال شد. تا سال گذشته قالبیبافان تنها از بیمه «از کار افتادگی و بازنشستگی» استفاده می کردند و بیمه درمان شامل حالشان نمی شد. از دیماه سال 89 با پیگیری های مرکز ملی فرش ایران قالیبافان دارای بیمه درمان هم شده اند.
علاوه بر این برنامه هايي مانند تبليغات، بازاريابي، بسترسازي براي ورود فرش به فضاي تجارت الكترونيك، انجام پژوهش و تحقيقات در حوزه فرش دستباف، زمينه سازي برای حضور در نمایشگاههای داخل و خارج از کشور که منجر به رونق بازار داخلی و خارجی می شود، از ديگر تلاشهايي است كه از سوي مرکز ملی فرش ایران دنبال مي شود.
مرکز ملی فرش ایران چه اقداماتی را انجام داده تا کشورهای رقیب نتوانند طرح‌ها و نقوش ایرانی را کپی کنند؟
طرح ها و نقشه های فرشهای ایرانی ریشه در تاریخ و فرهنگ اقوام مختلف کشور دارد. این طور نیست که این طرح ها همانند آنچه در ساير كشورها موجود است، بدون ریشه و خلق الساعه باشد. بلکه این طرح ها ریشه فرهنگی دارد و فرش ایرانی نیز به واسطه همین طرح ها در دنیا نامدار و شناخته شده است.
مرکز ملی فرش ایران در چند حوزه برای ثبت این طرح ها و نقشه ها و جلوگیری از کپی برداری و سوء استفاده کشورهای دیگر وارد عمل شده است. یکی از کارها این بوده که طرح و نقشه به نام طراح ثبت ملی می شود. به این منظور با وزارت فرهنگ و ارشاداسلامی رايزني شده و با استفاده از قوانين مرتبط با حمايت از حقوق مولفان و مصنفان، امكاني فراهم شده تا طراحان و نقاشان در سراسر کشور بتوانند طرح ها و نقشه های خودشان را ارائه داده و به نام خودشان آنها را به ثبت ملی برسانند.
در کنار این موضوع برای استفاده از قوانین و مقرارت بین المللی که در کپی رایت و حفظ حقوق مالکیت معنوی وجود دارد، رایزنی هایی با سازمان جهانی مالکیت معنوی(W.I.P.O) انجام شده و نمایندگان این سازمان اردیبهشت ماه امسال به ایران آمدند و با تلاش مرکز ملی فرش ایران قرار است که در کنار ثبت ملی طرح ها و نقوش فرش ایران و نيز مناطق جغرافیایی فرش ایران، روند ثبت بین المللی این مناطق جغرافیایی نیز دنبال شود تا در عرصه بین المللی نیز از کپی برداری رقبا جلوگیری شود.

مهمترین عاملی که طرح ها و نقشه های ایرانی را متمایز می کند، چیست؟
نوآوری اصل همیشگی در طرح ها و نقشه های فرش ایرانی است. همان گونه که می بینیم فرش ایرانی در طول تمام این سالها و سده های گذشته این نوآوری را به همراه داشته است. فرش ایرانی 2500 سال قدمت دارد. اما فرش صفویه، قاجاريه و تيموري با هم کاملا متفاوت هستند. یعنی در عین حفظ اصالت ایرانی شان همواره در حال نوآوری بوده اند.
امروزه هم با تکیه بر همان اصالت های ایرانی، طراحان و نقاشان ایرانی به دنبال این نوآوری هستند. در حقیقت با تولید هدفمند و تطبیق طرح ها و نقشه های ایرانی با سلایق و نیاز بازارهای هدف می توانیم به رونق بازار فروش و صادرات بیشتر امیدوار باشیم.
در واقع عنصر اصلي و برگ برنده طرحها و نقوش ايراني، آميختگي آنها با فرهنگ و تمدن و هنر ايراني است و نيز انديشه خلاق و پويا و زايشگر هنرمندان ايراني.



دیگر مقالات قالی ایرانی
  در جست‌و‌جوي چهره اي مطلوب از فرش ايراني -حميد كارگر
  حال و هواي فرش ايران در تعطيلات نو
  چالش‌هاي فراروي هنر- صنعت فرش دستباف
  گپ و گفتي از جنس فرش در راديو اقتصاد
  رنگ را به رخسار فرش دستباف ایرانی بازگردانيم
  گفتگو با الهام اسدی، مستند ساز
  مصاحبه رادیو زمانه با خانم الهام اسدی، مستند ساز
  کلیپ زیبای پوت در یوتیوپ اثر الهام اسدی، مستند ساز
  گفتگوی صدای آمريکا با الهام اسدی - ۱
  گفتگوی صدای آمريکا با الهام اسدی - ۲



سمینار و کلاسهای آموزشی پژوهشی دست اندر کاران فرش دستباف ایران در ژاپن

نمایش تصویری سمینار و کلاسهای آموزشی پژوهشی


موزه فرش های کهن ابریشم و دیگر دست بافته های ابریشمی،برای نخستین بار در ژاپن

نخستين سمینار و کارگاه آموزش عالي شناخت فرش دستباف در ژاپن با موفقیت برگزار گردید
نمایشگاه ها و سمینارهای های فرش دستباف ايران


نمایشگاه ها و سمینارهای های فرش دستباف ايران

اتاق فکر فرش ايران در ژاپن


اتاق فکر فرش ايران در ژاپن



تسهیلات جهت اعضاء اتحاديه فرش دستباف ايران



2006 © Persian Hand woven Carpet Association portal- All Rights Reserved

本文へジャンプ

همچنين در اين بخش بخوانيد... بازگشت تماس با ما در باره اثحادیه صفحه اول
پورتال اتحاديه فرش دستباف ايران در ژاپن

Persian Carpet Association portal in Japan