حال و هواي فرش ايران در تعطيلات نو


2011.9.20





روزنامه فرهيختگان





هفته نامه "تعطيلات نو" در شماره گذشته خود گفت و گو با فیصل مرداسی، رییس مرکز ملی فرش ایران را درج كرد كه مشروح آن به قلم آيه اسماعيلي در پي مي آيد




موضوع را بزرگ نکنید؛ ماجرای فرشهای چینی چندان نگران کننده نیست
فیصل مرداسی در خرداد 1354 در اهواز به دنیا آمد. رشته مدیریت بازرگانی دانشگاه تهران را برای مقطع لیسانس انتخاب کرد و در مقطع کارشناسی ارشد، همین رشته را با گرایش امور مالی در دانشگاه شهید بهشتی ادامه داد. از سال 1377 وارد پست های مدیریتی شد و مدیریت برنامه‌ریزی وزارت دفاع و نیروهای مسلح، مدیریت انفورماتیک وزارت دفاع و نیروهای مسلح، معاونت توسعه تجارت خارجی سازمان بازرگانی استان خوزستان و ریاست سازمان بازرگانی استان همدان از جمله سوابق حرفه‌ای او به‌شمار می‌رود. ریاست مرکز ملی فرش ایران آخرین پستی است که عهده‌دار شده و مدت 20 ماه است که در این پست فعالیت می‌کند.
به عنوان اولین سوال، چرا پدیده‌ای به نام کپی‌برداری از قالی ایرانی و تولید فرشهای تقلبی در دنیا به وجود آمده است؟
معمولا هر محصول درجه یکی که مردم حاضر باشند در ازای به دست آوردنش پول بیشتری بدهند، مورد استفاده افراد سودجو و فرصت‌طلب قرار می‌گیرد. طرح، نقشه، جنس، لوگو و بسیاری موارد دیگر می‌تواند ابزاری برای سوءاستفاده این عده باشد. این موضوع، پدیده‌ای غیر طبیعی نیست و از گذشته‌های دور وجود داشته است. با وجود قوانين مالکیت معنوی دقیقی که وضع شده، باز هم بعضی کالاهای ممتاز و انحصاری- مانند فرش ایرانی- مورد سوء استفاده قرار می‌گیرند.
برند فرش دستباف ایران بسیار معروفیت دارد. حتی شهرت فرش ایران نزد خارجی‌ها بیشتر از خود ایرانی‌ها است و خارجی‌ها با داشتن و خریدن فرش ایرانی احساس غرور می‌کنند. مثل خودرو یا هر چیز گران قيمتی که متعلق به آنها است، به داشتن فرش ایرانی نيز می‌بالند.
به همین دلیل رقبای ما در صدد سوء استفاده از فرش ایرانی برآمده‌اند و با کپی‌برداری از فرش ایران، به بازارهای جهانی فرش راه یافته‌اند.
با این حساب، قوانین مربوط به مالکیت معنوی چگونه از فرش ایرانی حمایت می‌کند؟
ما باید از سالهای قبل روی مسائل مالکیت معنوی کار می‌کردیم؛ اما متاسفانه دیر اقدام کردیم. روند فعالیت ایران در زمینه ثبت مالکیت معنوی هنر فرشبافی در گذشته ضعیف بوده. البته باید بگویم ثبت مالیکت معنوی یک اثر، اساسا کار مشکلی است. این موضوع مانند ثبت مدل جدید یک گوشی تلفن همراه نیست و چون با ظرايف هنري و فرهنگي سروكار دارد، بسیار دقیق، حساس و زمانبر است.
از طرف دیگر ثبت حقوقی مالکیت معنوی فرش دستباف برای نهادهای حقوقی دنیا موضوع جدیدی است. به همین دلیل چند سال طول کشید تا ما بر سر چگونگی انجام این کار با سازمان مالکیت معنوی مذاکره کنیم و به توافق برسیم.
وضعیت کنونی پرونده‌های ثبت میراث معنوی فرش ایران چگونه است؟
تاکنون 16 منطقه جغرافیایی فرش ایران به ثبت ملی رسیده است و ما در صددیم هر چه زودتر آنها را به ثبت جهانی برسانیم. در همین راستا در اردیبهشت امسال همایشی برگزار کردیم و مذاکرات مفصلی با وایپو (سازمان جهاني مالكيت معنوي) انجام دادیم. در این مذاکرات بر سر اصول و مقررات ثبت جهانی مهارتها و طرح ها و نقوش فرش ایرانی، ضوابط و شرایط آن با سازمان ثبت مالکیت جهانی به توافقاتی رسیدیم. پس از طی شدن تنها یک یا دو مرحله قانونی دیگر، این مهارت‌ها به ثبت وایپو خواهد رسید و به نام ایران جاویدان خواهد ماند.
چندی پیش در خبرها آمده بود که چین، شهرک صنعتی به نام "کاشان" راه‌اندازی کرده و در آن نمونه‌هایی از فرش ایرانی را کپی و به
بازارهای جهانی صادر می‌کند. آیا این خبر حقیقت دارد و اساسا چین، کاشانی برای خود دست و پا کرده؟
این روزها حساسیت افکار عمومی درباره چین بسیار بالاست. حتی سیر چینی هم به بازار آمده که البته به نظر من ورود چنین کالاهایی به ایران بار معنایی منفی دارد. گاهی در این حساسیتها زیاده‌روی می‌شود و مسائلی مطرح می‌شود که چندان واقعیت ندارد. داستان فرش‌های چینی و قبضه بازار جهانی نیز بیشتر یک لغلغه زبانی است. من در بررسی‌هایم درباره اینکه چین شهرکی به نام "کاشان" تاسیس کرده و در آن فرش ایران را کپی می‌کند، به نتیجه‌ای نرسیدم. واقعیتی برای این موضوع که چینی‌ها شهرکی به نام کاشان داشته باشند، در آن فرش تولید کنند و بر این ادعا باشند که این مهارت فرشبافی متعلق به آنهاست متصور نیست.
یعنی فرش چینی در بازار ایران خرید و فروش نمی‌شود؟
بعضی‌ها ادعا می‌کنند بازارهای داخلی پر از فرش‌های چینی شده. این موضوع اصلا به آن شدتی که عنوان می‌شود نیست. ورود فرش خارجي به داخل كشور نيازمند پرداخت تعرفه گمركي بالايي است كه آن را مقرون به صرفه نمي كند. ما به عنوان بالاترین مرجع رسیدگی به امور فرش، می‌توانیم تفاوت فرش چینی و ایرانی را تشخیص دهیم و از مکان‌های عرضه آن نیز کاملا باخبر هستیم. فرش چینی در بازارهای داخلی به اندازه‌ای کم است که اصلا نمود ندارد. موضوع را نباید بزرگ کرد.
با این تفاسیر آیا چین رقیب بزرگی برای فرش ایران به‌شمار می‌رود؟
واقعیت این است که ما چین را به عنوان رقیب قبول داریم. این کشور رقیب ماست و در حوزه قیمت بسیار با ما چالش دارد. نیروی کار در چین ارزان است و از این طریق می‌تواند فرش‌های ارزان تولید کند. البته این موضوع چندان نگران کننده نیست؛ چون این روزها دستمزدهای قالیبافان چینی به شدت در حال افزایش است و این افزایش بر نرخ نهایی کالا اثر می‌گذارد. این بالا رفتن دستمزد کارگران در چین با سرمایه‌گذاری کشورهای دیگر در این کشور ارتباط دارد. با افزایش آمار سرمایه‌گذاریها تقاضا برای نیروی کار بالا رفته و به همین نسبت دستمزدها نیز افزایش یافته است.
گرچه چین رقیب بالقوه ماست، اما جای نگرانی چندانی ندارد. زیرا بررسی آمار صادرات فرش چین در 5 سال گذشته نشان می‌دهد حجم تولیدات فرش آنها به شدت کاهش یافته است. طی بازديدهای مستمری که از کارگاه‌های قالیبافی چین داشتیم شاهد بودیم که حجم تولیدشان کمتر و کمتر میشود. با همه این اوصاف نباید چندان هم نسبت به چین بی‌توجه بود، چون با داشتن نیروی کار موجود، ممکن است دوباره تولیدات خود را شدت ببخشد. آیا ما به کشوری که به صورت بالقوه فرشمان را تهدید می‌کند صادرات هم داریم؟
ما به چین به عنوان یک بازار نگاه می‌کنیم؛ چون حجم اقشار ثروتمند جامعه‌اش در حال گسترش است و می‌تواند یک بازار هدف ایده‌آل به‌شمار آید. آمار صادراتی ما به این کشور رو به رشد است. سال گذشته مجموع صادرات ما به این کشور 5.5 میلیون دلار بود و طی چهارماهه نخست سال جاری 1 میلیون و 800 هزار دلار به این کشور صادرات داشتیم. در این زمینه 60 درصد رشد دیده شده که با توجه به فضای رکود اقتصادی حاکم بر جامعه جهانی خیلی خوب است. آنچه برای ما اهمیت دارد، روند رو به رشد صادرات ما است و تلاش می‌کنیم این عدد را بالاتر ببریم.
رقبای اصلی فرش ایرانی کدامند؟
بیشتر نگرانی ما روی هند است. بعد از آن پاکستان، افغانستان، نپال، چین و ترکیه از رقبای اصلی ما به‌شمار می‌روند. سه تای اول برای ما جدی‌تر هستند.
در حال حاضر کدام طرح‌ها و رنگ‌های قالی ایرانی بازار فروش بیشتری دارند؟ فرش ایران یک مجموعه متنوع است و برای هر سلیقه‌ای نمونه‌ای دارد. این تنوع بالا یکی از بزرگترین مزیت‌های ما است. همه طرح‌ها و رنگ‌های قالی ایران در دنیا مشتری خاص خودش را دارد. یکی از تفاوت‌های فرش ما با نمونه‌های چینی، هندی و پاکستانی همین طیف تنوع گسترده است. طرحها و رنگبندی‌های قالی ایرانی به اندازه‌ای متنوع است که سلایق مشتری‌ها را پوشش می‌دهد و هر کس مطابق میل و سلیقه خود نمونه‌ای از آن را میخرد. مشتری‌های جهانی فرش ایرانی سعی می‌کنند فرشی را بخرند که با دكوراسيون و مبلمانشان همخوانی داشته باشد.
موضوع مُد روز و رنگ سال در انتخاب فرش توسط مشتری چه اندازه تاثیرگذار است؟
مسئله مد در خریدن کالایی مثل فرش هم صادق است، اما اینگونه نیست که سریع به رنگ سال پاسخ بدهد. ماهیت فرش دستباف اقتضا می‌کند به شیوه متفاوت‌تری به مد پاسخ دهد. فرشبافی کاری زمانبر است. اگر توليدكننده امروز متوجه شود رنگ سال چیست، در خوشبینانه‌ترین حالت 6 ماه بعد میتواند یک قالی کامل تحویل دهد. البته گفتنی است فضای سنتی تولید فرش ایران، عرصه را برای واکنش سریع نسبت به مد کم کرده. تا جزئیات مربوط به مد به گوش تولیدکننده‌ها برسد، زمان زیادی از روی کار آمدن آن مد گذشته است. علاقه‌مند هستیم که تولید کننده‌ها نیم‌نگاهی به سلیقه مشتری داشته باشند.
آمار شاغلان بخش فرش و شاخه‌های وابسته چگونه است؟
واقعیت این است که آمار جامع و موثقی در این زمینه وجود ندارد. مرکز آمار ایران مسئول سرشماری است. درسرشماری‌های دو دوره گذشته، درباره وضعیت شاغلان حوزه فرش بررسی صورت نگرفته و آمار دقیق و به روزی در این زمینه وجود ندارد.
در راستای رسیدن به آمار حقیقی، با مرکز آمار ایران مذاکراتی انجام داده‌ایم و نتیجه برآن شد در سرشماری آبان ماه سال جاری، اطلاعات مربوط به حوزه فرش را نیز بگنجانند تا استفاده کنیم. تخمین زده می‌شود که هم اکنون بین 1 تا 2 میلیون قالیباف داریم. برآورد میشود سالانه حدود 5 میلیون متر مربع فرش تولید می‌کنیم. همچنین خانم‌ها بیشتر قالیبافان را تشکیل می‌دهند. در16 رشته مرتبط با قالیبافی مثل رنگرزی، طراحی، فروشندگی، رفوگری و... گروه مردان بیشتر فعالیت دارند.
چرا برای به دست آوردن اطلاعات آماری دقیق، برای شاغلان بخش فرش کارت شناسایی صادر نمی‌کنید؟
این کار هم اکنون در مرحله انجام شدن است. اتحادیه ها در استانهاي مختلف برای همه افرادی که با این حوزه در ارتباط هستند در حال صادر کردن کارت هستند. اما این روش مناسبی برای کسب اطلاعات آماری نیست و چندان موثق به نظر نمی‌رسد. ازآنجایی که اجباری برای عضو شدن در اتحادیه نیست، بسیاری از قالیبافان برای عضویت مراجعه نکرده‌اند. از طرفی چون یکی از شرایط دریافت وام، داشتن این کارتها است، بعضی‌ها که به صنعت فرش وابسته نیستند نیز برای دریافت کارت اقدام می‌کنند تا از این طریق وام بگیرند. همه این موارد می‌تواند در آمارها خلل ایجاد کند. همچنین این موضوع که مرکز ملی فرش ایران به تنهایی یک سرشماری انجام دهد نیز از حوزه توان ما خارج است. زیرا این کار اقدامی بسیار بزرگ، پیچیده، زمانبر و هزینه‌بردار است و در تخصص ما نیست.
هم اکنون واردات فرش هم داریم؟
قالیهای دستباف کد گمرکی مشخصي دارند و بر اساس اين كد، گمرک جمهوری اسلامی استعلام می‌گیریم، آمار مربوط به واردات فرش را صفر اعلام می‌کند. اما فرش دستباف خارجی در کشور دیده شده است و موضوع چگونگی وارد شدن چنین فرش‌هایی جای بحث دارد. ما چنین فرش‌هایی را کالای قاچاق می‌دانیم که عمدتا لابه‌لای فرش‌های ماشینی به ایران راه می‌یابند. البته حجم چنین قالی‌هایی خیلی اندک است و در بازار نمود چندانی ندارد. نمونه‌های چینی و هندی این فرش‌ها در ایران مشاهده شده است.
درباره فرش‌های ماشینی داستان فرق می‌کند. این فرش‌ها به صورت رسمی به بازار داخلی تزریق میشوند. از آنجایی که بعضی از فرشهای ماشینی بلژیکی خیلی ظریف هستند و شباهت بسیار زیادی به فرش دستباف دارند، ممکن است گاهی اشتباه گرفته شوند.
طراحان فرش چگونه طرح‌های جدید می‌کشند؟
طراحهای امروزی هم به روش دستی و سنتی نقشه فرش می‌کشند و هم از طریق رایانه‌ای اقدام می‌کنند. در راستای حمایت از آنها هم اکنون نرم افزار ويژه طراحي فرش به نام بوريا را در اختیارشان قرار داده و 70 درصد هزینه‌های مربوط به آن را متقبل شده‌ایم.
هم اکنون چه تعداد از شاغلان بخش فرش زیر پوشش بیمه تامین اجتماعی قرار گرفتهاند؟
تعداد افراد زیر پوشش بیمه تامین اجتماعی از ابتدای طرح قدیم و طرح جدید تاکنون 270 هزار نفر است. 110 هزار نفر از این تعداد مربوط به طرح جدید هستند و 160 هزار نفر باقیمانده به طرح قدیم تعلق دارند.
تفاوت بیمه طرح قدیم و جدید در چیست؟
منظور از طرح جدید، همان بیمه کامل است. تا سال گذشته بیمه شاغلین بخش فرش کامل نبود. بیمه شدگان از خدمات درمانی بی‌بهره بودند و دفترچه نداشتند. هنگام بازنشستگی هم فقط از 50 درصد حقوق کارگری بهره‌مند می‌شدند. البته به همین نسبت حق بیمه‌شان هم نصف بود. در بیمه طرح جدید، دولت موظف شد اعتبارات زیادی را به این موضوع اختصاص دهد. مزایای این بیمه بهره‌مندی از حداقل حقوق کارگری در زمان بازنشستگی و برخورداری از خدمات بهداشتی- درمانی رایگان است. این موضوع سبب شده افراد زیادی برای بیمه‌شدن اقدام کنند. به‌طوری که از دی ماه سال گذشته تا به امروز 110 هزار نفر زیر پوشش بیمه طرح جدید درآمده‌اند. بیمه جدید 27 درصد است. 20 درصد آن توسط دولت پرداخت می‌شود و 7 درصد باقیمانده را شخص می‌پردازد. 3 درصد بیمه بیکاری نیز در این طرح گنجانده شده که جزو اختیارات کارفرما است و در صورت پرداخت، قالیبافان می‌توانند از آن بهره‌مند شوند.
بازارهای جهانی فرش ایران کدامند؟
مطابق با آمار 4 ماهه اخیر، 10 کشور جزو بازارهای اصلی برای صادرات فرش ایرانی هستند. امارات، آلمان، ژاپن، کانادا، ایتالیا، برزیل، سوئد، لبنان، قطر و استرالیا ده کشور بازار هدف ما هستند. چندی پیش آمریکا بزرگترین بازار صادرات فرش ایران بود. اما به دلیل تحریمات، از گردونه خارج شد. بعضی از کشورها نیز به صورت سنتی بازار فرش ما بوده‌اند. برای نمونه می‌توان به کشورهای اروپایی و عربی، ژاپن و آمریکا اشاره کرد. بعضی کشورها هم بازارهای جدیدی برای ما به شمار می‌روند. آفریقای جنوبی، مالزی، برزیل و در این گروه قرار دارند.



دیگر مقالات قالی ایرانی
  در جست‌و‌جوي چهره اي مطلوب از فرش ايراني -حميد كارگر
  حال و هواي فرش ايران در تعطيلات نو
  چالش‌هاي فراروي هنر- صنعت فرش دستباف
  گپ و گفتي از جنس فرش در راديو اقتصاد
  رنگ را به رخسار فرش دستباف ایرانی بازگردانيم
  گفتگو با الهام اسدی، مستند ساز
  مصاحبه رادیو زمانه با خانم الهام اسدی، مستند ساز
  کلیپ زیبای پوت در یوتیوپ اثر الهام اسدی، مستند ساز
  گفتگوی صدای آمريکا با الهام اسدی - ۱
  گفتگوی صدای آمريکا با الهام اسدی - ۲



سمینار و کلاسهای آموزشی پژوهشی دست اندر کاران فرش دستباف ایران در ژاپن

نمایش تصویری سمینار و کلاسهای آموزشی پژوهشی


موزه فرش های کهن ابریشم و دیگر دست بافته های ابریشمی،برای نخستین بار در ژاپن

نخستين سمینار و کارگاه آموزش عالي شناخت فرش دستباف در ژاپن با موفقیت برگزار گردید
نمایشگاه ها و سمینارهای های فرش دستباف ايران


نمایشگاه ها و سمینارهای های فرش دستباف ايران

اتاق فکر فرش ايران در ژاپن


اتاق فکر فرش ايران در ژاپن



تسهیلات جهت اعضاء اتحاديه فرش دستباف ايران



2006 © Persian Hand woven Carpet Association portal- All Rights Reserved

本文へジャンプ

همچنين در اين بخش بخوانيد... بازگشت تماس با ما در باره اثحادیه صفحه اول
پورتال اتحاديه فرش دستباف ايران در ژاپن

Persian Carpet Association portal in Japan