پورتال اتحاديه فرش دستباف ايران در ژاپن

Persian Carpet Association portal in Japan
همچنين دیگر مقاله های قالی دستباف ایران را در اين بخش بخوانيد بازگشت تماس با ما در باره اثحادیه صفحه اول 日本語


صنعت ابريشم استان در رؤياي خروج از پيله فراموشي








با يک حرکت سريع، از هر پيله، سررشته الياف (يوپک) را مي گيرند و با مهارتي کم نظير، آن را از سوراخ باريک ابزار چوبي ساده ابريشم کشي - به قول خودشان «پريک»- عبور مي دهند. بوي برخاسته از ديگ محتوي پيله هاي در حال جوش، براي عموم افراد، آزار دهنده و غيرقابل تحمل است. اندکي نمي گذرد که کلافي از ابريشم حاصل مي شود؛ کلاف هايي که بايد ساعاتي در هواي آزاد بماند تا خشک و براي رنگرزي آماده توجهي ندارد


خراسان شمالي - مورخ چهارشنبه 1391/04/14 شماره انتشار 18159
نويسنده: داوري



همایش گره چهارصد ساله ایران و ژاپن قالی های موزه فرش ایران در ژاپن - موزه ابریشم ژاپن

سفر به ديار ابريشم و قاليچه

هر سال بهار که مي شود، «بايرام گل يزداني» به سياق تمام 50 سال گذشته، دست به کار مي شود و کرم ابريشم پرورش مي دهد؛ سپس از آن پيله ها و بقيه پيله هايي که از ديگر پرورش دهندگان «تنگه ترکمن» و گاهي هم آبادي هاي اطراف به دستش مي رسد، ابريشم مي گيرد. او از نيم قرن پيش که نامزد مرحوم «نوري بهمن» شد، اين کار را ترک نکرده است.
به گفته «عبدالجليل» دهيار روستا، پسران «بايرام گل» که بيماري مادر و صرفه پايين اقتصادي اين کار را مي بينند، با اين کار او مخالف هستند، اما چه کنند که مادرشان حاضر نيست به اين راحتي، پيشه هنري آبا و اجدادي را که به نوعي، با هويت قومي ترکمنان عجين شده است، کنار بگذارد. او البته حالا دچار بيماري هاي دوران کهنسالي شده و نيازمند مراقبت و حمايت است و دخترانش نيز حال و روز چندان خوشي ندارند و يکي از آن ها هفته اي 2 بار با رنج و زحمت فراوان بايد به بجنورد بيايد تا دياليز شود.
«عبدالجليل» به نقل از داماد «بايرام گل» مي گويد که او بر اثر 50 سال ابريشم کشي به شيوه سنتي، دچار تنگي نفس شده اما به اين کار عادت کرده است و کسي هم توان راضي کردن او را براي دست کشيدن از اين کار در خود نمي بيند.
وقتي به منزل «بايرام گل» مي رسيم، او را به همراه زن جواني که نمي دانم دختر يا عروسش بود، در محوطه باز مقابل منزل اش و زير سايباني دست ساز، سخت مشغول کار مي يابيم؛ کاري که به نظر، هنوز به شيوه صدها سال پيش انجام مي شود؛ با ابزارهايي به غايت ساده و با مرارت بسيار؛ آن ها تند و تند از طشت بزرگ کنار دست شان پيله هاي ابريشم را بر مي دارند و در ديگ آب جوش يا به قول ترکمن ها «غازان» مي ريزند و هم زمان، مراقب هستند که شعله هاي اجاق فروکش نکند. اندکي که مي گذرد و پيله ها به تدريج از هم باز مي شود، با يک حرکت سريع، از هر پيله، سررشته الياف (يوپک) را مي گيرند و با مهارتي کم نظير، آن را از سوراخ باريک ابزار چوبي ساده ابريشم کشي - به قول خودشان «پريک»- عبور مي دهند. بوي برخاسته از ديگ محتوي پيله هاي در حال جوش، براي عموم افراد، آزار دهنده و غيرقابل تحمل است. اندکي نمي گذرد که کلافي از ابريشم حاصل مي شود؛ کلاف هايي که بايد ساعاتي در هواي آزاد بماند تا خشک و براي رنگرزي آماده شود.
يکي از پسران «بايرام گل» که گويا تازه متوجه حضور ما شده است، از منزل خارج مي شود، پيش مي آيد و خوشامد مي گويد. به گفته او، مادرش روزانه از چيزي نزديک به 5 کيلوگرم پيله 10 کلاف ابريشم مي گيرد. سپس با رنگ هايي -بيشتر شيميايي- که از شهر تهيه مي کنند، آن ها را رنگ آميزي مي کند. اين رشته هاي نخ به سبب ظرافتي که دارد، براي بافت پارچه ابريشمي مناسب است و براي قالي و قاليچه لازم است که هر چند رشته آن به هم تابيده شود؛ کاري که در اندک کارگاه هاي ريسندگي منطقه انجام مي شود.
«بايرام گل» هر وقت که از کار ابريشم کشي فارغ مي شود، به سراغ دستگاه ساده و قديمي بافت پارچه خود مي رود که در زبان محلي به آن «تارا» مي گويند؛ سپس زير قاب عکس شوهر مرحومش و روي سکوي نشيمن مخصوصي مي نشيند و شروع به بافتن پارچه هاي ابريشمي مي کند. اغلب هم روسري هاي بلند و کم پهن مخصوص زنان و دختران ترکمن مي بافد؛ با رنگ قرمز روشن و نوارهاي زرد شفاف که رنگ سنتي البسه زنان اين قوم است. بافت هر روسري ابريشمي 8 متري که اندکي کمتر از يک کيلوگرم نخ ابريشم مصرف مي کند، حدود 10 روز طول مي کشد.
از پسر بزرگ «بايرام گل» مي پرسم که اين روسري ها را کجا و به چه قيمتي مي فروشند که مي گويد: «مادرم بعضي مشتريان قديمي دارد که هر سال خودشان به اين جا مي آيند و سفارش کار مي دهند و تحويل مي گيرند و قيمت هر روسري از اين نوع هم حدود 300 هزار تومان است» اما با توجه به هزينه بالاي توليد، از اين رقم، چقدر سود عايد اين پيرزن هنرمند مي شود؟ با لبخند تلخ پسرش که با آهي کوتاه و تکان دادن سري به نشانه تاسف همراه مي شود، پاسخم را مي گيرم! حقيقت آن است که در سال هاي اخير، بالا رفتن مداوم هزينه توليد اين البسه و فراواني پوشاک داخلي- و بيشتر هم خارجي- در بازار، آن هم در رنگ ها و طرح هاي متنوع و با قيمت هاي نازل، باعث کاهش روز افزون شمار خريداران اين دست بافته هاي هنرمندانه شده است؛ به نحوي که به جز بعضي زنان سالخورده از خانواده هاي متوسط به بالا و نوعروساني که ترجيح مي دهند با البسه سنتي قوم ترکمن به خانه بخت بروند، مشتريان ديگري از آن استقبال نمي کنند. پوشاک ابريشمي مردانه هم که ديگر حتي در روستاها به ندرت استفاده مي شود.
به همراه همکارم، «جرگلان» ترکمن نشين را با هنرمندان کهنسال و خاطرات شنيدني شان و کودکان بازيگوش و رؤياهاي آهوان ابريشمي نشسته بر قاليچه هاي آن ها ترک مي گوييم و در جست وجوي بعضي ناگفته ها به بجنورد باز مي گرديم.

هفت دريا را نشانه اي، چکه اي مانده است!
معروف است که نخستين بار، اين چينيان بودند که با ابريشم آشنا شدند و فوت و فن اين کار را آموختند. آن ها تا قرن ها رموز اين کار را در قبضه خود داشتند که باعث شد، از ناحيه تجارت ابريشم به ثروتي کلان دست يابند. البته برخي مورخان و خاورشناسان هم براين باور هستند که اگر چه، هنر پرورش کرم ابريشم و ابريشم کشي از چين متولد شد، اما ايرانيان بعدها آن را تکامل دادند و با وارد کردن مواد اوليه از خاور دور، پارچه هاي مخمل ابريشمي و زربفت گران بهايي توليد مي کردند که براي امپراتوران روم و درباريان مغرب زمين، با ارزش ترين خلعت و سوغات محسوب مي شد.
در افسانه هاي ملل آمده است که حدود 3 هزار سال پيش، شاهزاده خانمي از چين با يکي از پادشاهان آسياي ميانه ازدواج کرد و تخم نوغان و بذر توت را لا به لاي گيسوان بلندش پنهان کرد و به خانه شوهر برد و اين گونه بود که ديگر مليت هاي قاره کهن به تدريج به رموز اين کار آگاه شدند. در عصر صفوي، صدها کارگاه ابريشم بافي در شرق، شمال و مرکز ايران با هزاران بافنده و هنرمند به کار تهيه ابريشم و بافت انواع پارچه هاي گران بها مشغول بودند و بازرگاناني نيز به صدور اين کالاي گران قيمت به ممالک اروپايي مي پرداختند. اما امروزه از آن رونق و آن ميزان اشتغال و درآمدزايي خبري نيست و ابريشم کشي و ابريشم بافي به مناطق کم شماري محدود شده است.
در حال حاضر استان هاي خراسان به همراه استان هاي سرسبز شمالي و اصفهان، بيشترين حجم پرورش کرم و توليد ابريشم را به خود اختصاص داده اند و خراسان شمالي هم رتبه پنجم توليد پيله را در کشور داراست. با اين حال، پيله هاي دسترنج پيله وران اين خطه براي ابريشم کشي به شيوه مدرن بايد به خراسان رضوي ارسال شود.
«مجيد يزداني» که به گفته خودش، از سال 73 به کار خريد و فروش تخم، پيله و نخ ابريشم وارد شده است، در زمره حلقه هاي واسط نوغانداران استان با صنعت گران ابريشم در خراسان رضوي به شمار مي آيد.
ظهر يکي از واپسين روزهاي خرداد در حالي با او ديدار مي کنم که در يکي از گاراژهاي قديمي بجنورد مشغول وزن کردن کيسه هاي حاوي پيله تر تعدادي از نوغانداران و چانه زدن با آن ها روي قيمت است. او امسال هر جعبه تخم کرم ابريشم را از تربت حيدريه به قيمت 8 هزار تومان تهيه کرده و در اختيار پرورش دهندگان استان قرار داده است و حالا پس از گذشت کمتر از 2 ماه، پيله ها را از آنان خريداري مي کند تا براي ابريشم کشي دوباره به تربت حيدريه يا مشهد ارسال کند.
مي گويد: برخلاف کارگاه هاي ابريشم کشي کوچک سنتي در استان، ابريشم کشي در مشهد يا تربت حيدريه با کيفيت خوبي انجام مي شود و چون براي همه کارها دستگاه هاي مخصوص وجود دارد، نخ هاي خوبي تحويل مي دهند.
وي نخ ابريشم پخته يا کامل را کيلويي 90 هزار تومان از طرف هاي مشهدي خود تحويل مي گيرد و بابت رنگرزي هر کيلوي آن که البته در بجنورد به سفارش او انجام مي شود، 6 هزار تومان پرداخت مي کند. سپس نخ هاي رنگ شده را در اختيار بافندگان قالي و قاليچه يا معدود پارچه بافان منطقه مي گذارد.
او در عين حال، گلايه مي کند که در اين فرآيند ارسال و دريافت تخم و پيله و نخ ابريشم و با اين هزينه هاي بالاي حمل و نقل، چيز زيادي عايد او و ديگراني که در اين کار هستند، نمي شود. شايد توسعه صنايع مرتبط با ابريشم در استان بتواند گرهي از کار فعالان اين صنعت بگشايد و از هزينه هاي توليد، اندکي بکاهد.

از جرگلان تا «بايگ»
اگر چه به اذعان کارشناسان، پيله توليدي نوغانداران خراسان شمالي در زمره با کيفيت ترين ها در کشور به شمار مي آيد، اما سنتي بودن روش هاي پرورش کرم ابريشم در روستاهاي استان و نبود کارگاه هاي مدرن ابريشم کشي بهره وري کار را پايين آورده و باعث شده است که ارزش افزوده چنداني نصيب بهره برداران اين عرصه نشود.
شايد از همين روست که در ابتداي دهه 80 حدود 2 هزار خانوار در استان به کار پرورش کرم ابريشم مشغول بودند اما اين آمار در يکي، 2 سال اخير به رقمي بين هزار و 200 تا هزار و 400 بهره بردار تقليل يافته است.
بيشتر اين بهره برداران هم در منطقه راز و جرگلان شهرستان بجنورد و سپس روستاهاي ترکمن نشين مانه و سملقان سکونت دارند.
به گفته مدير امور طيور، زنبور عسل و کرم ابريشم سازمان جهاد کشاورزي، امسال 60 تن پيله تر در استان توليد شده که نسبت به سال گذشته 10 تن بيشتر است.
«احمد داوطلب» اين افزايش 20 درصدي را ناشي از بهبود شرايط پرورش و افزايش نرخ خريد تضميني پيله مي داند که از 73 هزار و 600 ريال سال گذشته به 86 هزار ريال رسيد.
وي در عين حال تصريح مي کند: قيمت خريد پيله تر در بازار بيشتر از نرخ اعلام شده از سوي دولت بوده است و اين رقم به طور ميانگين 94 هزار و 500 ريال بوده که در نتيجه، تمام پيله توليدي در استان توسط بخش خصوصي خريداري شده است. او با اعتقاد به اين که خراسان شمالي از استان هاي مستعد در زمينه توليد پيله ابريشم به شمار مي آيد، يادآور مي شود: اين استان پس از گيلان، خراسان رضوي، گلستان و مازندران، بيشترين ميزان توليد پيله را به خود اختصاص داده است.
او در عين حال با اشاره به جاي خالي پرورش صنعتي کرم ابريشم در استان اذعان مي کند: در اين زمينه ظرفيت هاي فراواني در منطقه وجود دارد، اما چون قيمت ها براي پرورش دهندگان به صرفه نيست، از آن استقبال نمي شود و به دليل آن که کارگاه ابريشم کشي هم نداريم، پيله توليدي استان به طور عمده به تربت حيدريه و شهر «بايگ» ارسال مي شود و دوباره نخ هاي ابريشمي براي استفاده در دست بافته هاي زيباي هنرمندان به استان باز مي گردد.

صنعت ابريشم استان در انتظار طلوعي دوباره
با وجود پيشينه طولاني حرفه ابريشم کشي و ابريشم بافي در خراسان شمالي به نظر مي رسد که اين هنر- صنعت تا اندازه زيادي مهجور مانده است؛ به نحوي که هر گاه از هنر پارچه بافي سنتي در استان سخني به ميان مي آيد، ذهن همگان متوجه چادرشب بافي مي شود يا زماني که از قاليچه هاي ابريشمي دو رو صحبت مي شود، همه فقط بر حمايت از بافندگان متمرکز مي شوند- البته اگر همان نيز عملي شود(!)- اما کسي به مشکلات موجود بر سر راه تأمين مواد اوليه اين هنر و رفع دغدغه خاطر کساني که به واقع، «خاک را به هنر کيميا» مي کنند، توجهي ندارد.
شايد اگر در شهرک تخصصي فرش که در مرکز استان راه اندازي مي شود، به توسعه صنايع جانبي اين حرفه و تکميل زنجيره اقتصادي آن بها داده شود، صنعت ابريشم استان از پيله انزوا و فراموشي خارج شود؛ استاد کاران اين رشته نه تنها به هنگام برگزاري جشنواره ها، بلکه در عالم واقع قدر و منزلت بيشتري يابند و به معاش بهره برداران کمک شود، نسل جديد هم با اشتياق بيشتري پاي درس و بحث و تجربه استادان کهنسال و فراگيري رموز اين کار مي نشينند تا آيندگان نيز سهمي از آن داشته باشند. به قول ظريفي، وقتي «تمام کرم هاي ابريشم، بي آن که حتي خواب پرواز ببينند، پروانه مي شوند»، پس ما چرا با وجود امکان تغيير سرنوشت صنعت ابريشم استان، خود را حتي از «خواب پرواز» و بال گشودن اين صنعت محروم سازيم؟



 




دیگر مقاله های جغرافياي قالی دستباف ایرانی
صنعت ابريشم استان در رؤياي خروج از پيله فراموشي
سفر به ديار ابريشم و قاليچه
هنر ختایی
بررسي طرح بته در قالي بيرجند با تأكيد بر قالي هاي موزه آستان قدس رضوي
اشياي تاريخي ايران در موزه ي لوور؛ فرشي با نقش جنگ(شکار) بر زمينه اي از ابريشم
پارچه خروس نشان ساساني، زينت بخش موزه آرميتاژ
فرش راور، نگین کرمان
قالیهای فارس
قاليهاي كتيبه دار موزه فرش ايران
معرفی طرح ها و نقشه های فرش
قالي چلسي
فرشهای صفویه موزه فرش ایران
چنگ بر تار فرش
جوشقان نگین سبزکویرکاشان
نقوش لری قالی ایلام
معرفی طرح ها و نقشه های فرش
تاریخچه فرش ترکمن
تاریخچه فرش سنندج
تاریخچه فرش فارس
تاریخچه فرش قم
تاریخچه فرش تهران
تاریخچه فرش کاشان
تاریخچه فرش کرمان
تاریخچه فرش لرستان
تاریخچه فرش نائین
قالی و نقش قالی
نقشه و نظم موزون نقشها
رنگرزی سنتی فرش
 قالی کرمان، پرديس قالی ايران
 تاریخچه قالی بافی تهران
 مختصری در باره نقش هراتی
 آشنایی با سوا بق تاریخی نقوش سنتی
 نگرشی بر نگاره های تزئینی
 قالی قشقایی
 قالیچه های شیری
 سوزنی قشقایی
 جاجیم قشقشایی
 قالیچه های تصویری قشقایی
 گلیم قشقایی
 گبه قشقایی
  طرح قالی اردبیل بروایت موزه ویکتوریا و آلبرت بریتانیا
  طرح های قالی ایران بر اساس یک طبقه بند کلی
  فرش ایرانی از پازیریک تا امروز
  اگر قصد خريد گبه و گليم داريد
  گره فراموشي بر سرنوشت قالی - فرشته اثني عشري
  روایت گره‌های عشق بر تار و پود فرش - پریچهر پویان راد
  نکات مهم نمایشگاه بیستم فرش دستباف تهران‌ - عبدالله احراری
  در جست‌و‌جوي چهره اي مطلوب از فرش ايراني -حميد كارگر
  حال و هواي فرش ايران در تعطيلات نو
  چالش‌هاي فراروي هنر- صنعت فرش دستباف
  گپ و گفتي از جنس فرش در راديو اقتصاد
  رنگ را به رخسار فرش دستباف ایرانی بازگردانيم
  هنر تابلو فرش ايران؛ اصيل يا بي‌اصالت - گزارش ايرنا

2006 © Persian Hand woven Carpet Association portal- All Rights Reserved



سمینار و کلاسهای آموزشی پژوهشی دست اندر کاران فرش دستباف ایران در ژاپن

نمایش تصویری سمینار و کلاسهای آموزشی پژوهشی


موزه فرش های کهن ابریشم و دیگر دست بافته های ابریشمی،برای نخستین بار در ژاپن

نخستين سمینار و کارگاه آموزش عالي شناخت فرش دستباف در ژاپن با موفقیت برگزار گردید
نمایشگاه ها و سمینارهای های فرش دستباف ايران


نمایشگاه ها و سمینارهای های فرش دستباف ايران

اتاق فکر فرش ايران در ژاپن


اتاق فکر فرش ايران در ژاپن



تسهیلات جهت اعضاء اتحاديه فرش دستباف ايران



本文へジャンプ

پورتال اتحاديه فرش دستباف ايران در ژاپن -Persian Carpet Association portal in Japan –ژاپن -توکیو