پورتال اتحاديه فرش دستباف ايران در ژاپن

Persian Carpet Association portal in Japan
همچنين دیگر مقاله های قالی دستباف ایران را در اين بخش بخوانيد بازگشت تماس با ما در باره اثحادیه صفحه اول 日本語


قالی کرمان، پرديس قالی ايران





وجود نوعي عدم تقارن در طرح و رنگ نيز موجب شده كه باغ و بوستان ، گلستان يا بهارستاني كه بر پهنه فرش ترسيم شده ملموس تر باشد و درعين استفاده از طرح ها و نقوش استليزه شده و انتزاعي ، احساس گردش در يك بهشت دنيايي به بيننده القاء شود. شايد به دليل كمبود آب در منطقه كويري كرمان ،‌ روياي باغهاي سبز و پر گل را به صورت آرزوي جاودان در ذهن بافندگان اين ناحيه، زنده نگهداشته است ويژگي ديگر قالي كرمان تنوع بسيار طرح و نقش و استفاده از مجموعه متنوع رنگهايي است كه با يكديگر در تعامل كامل هستند كه خود محصول استفاده فراوان از گل و گياه و سفارشات مختلف خريداران خارجي طي سالها بوده است.تنوع كيفيت، ابعاد و انواع بافت و كاربردهاي متنوع آن ، از ديگر ويژگي هاي قالي كرمان است كه موجب گستردگي كاربرد آن تا جايي شده است كه گهگاه بركف تالار كاخ يا مهمانخانه سراي اشرافي، مسجد و يا اتاق نشمين خانه اي معمولي ديده شود.


قالی کرمان، پرديس قالی ايران


قالی کرمان، تصويرگر باغ پرديس ، مملو از گلهای رنگارنگ و درختان سرسبزيست که نظير آن را در کمتر نمونه ای از قالی ها ايرانی می توان مشاهده نمود. شادابی رنگها وجلوه پرشور و هيجان نقوش گل ها، شکوفه ها ، پرندگان و حيوانات، جلوه دل انگيزی به اين قالی بخشيده است.
کرمان پيشينه کهني در قالی بافی دارد و به استناد مدارکی از جمله عالم آرای عباسی ، در دوره صفويه يکی از مراکز مهم قالی بافی بوده که نمونه های بسيار زيبايی از قالی های آن در موزه های سراسر دنيا موجود است.
طرح های قالی کرمان متعلق به دو مقطع مهم قالی بافی ايران است:
مقطع اول شامل طرح های رايج دوره صفوی است و با نامهای باغی،گلدانی،تصويری،گلشنی و ترنجی حيواندار شناخته می شود.
مقطع دوم شامل طرح های رايج قرن 13هجری شمسی از جمله لچک ترنج، سبزيکار، درختی و بته ای، تصويری و تلفيقی است.
قالی کرمان از رنگارنگ ترين قالی های ايرانی است که در آن بيش از 20 رنگ با همنشينی چشم نوازی به کار می رود.
در اين مقاله، نقش ، رنگ ، مواد ، ابزار و ويژگی های فنی قالی کرمان مورد بررسی قرار گرفته و نمونه هايی از نفيس ترين قاليهای تاريخی و معاصر کرمان معرفی شده است.


1. مقدمه:
قالي كرمان در دنيا ، سمبل قالي ايراني و نمايانگر پاره اي از هويت فرهنگي اين مرز و بوم است. شهرت قالي كرمان بيش از هر چيز، مربوط به طرح هاي منحصر به فرد و سپس هم آهنگي موفقيت آميز رنگ و طرح آن است.
طراحي سنتي و نقشه‌كشي قالي دركرمان قدمت ديرينه دارد ولي به جز چند نام بر جاي مانده از طراحان معاصرآن، اطلاعات دقيقي درباره طراحي نقشه‌هاي قالي و چگونگي نام نهادن بر طرحهاي منطقه كرمان در دست نيست.
فرشهاي نفيس و قديمي كرمان ، هم‌اكنون زينت‌بخش موزه‌هاي معتبر جهان و ايران مي‌باشد. مقاله حاضر رويكردي زيبايي شناسانه به قالي كرمان دارد و تمركز آن بر روي نقش ورنگ قالي مذكور است.
اطلاعات اين مقاله از طريق مطالعه منابع موجود اعم از كتب و مقالات مربوطه جمع آوري شده


2. گذري بركرمان::
كرمان از حيث قدمت ، يكي از پنج شهر تاريخي و باسابقه ايران است كه به گواه تاريخ ، دوران پر نشيب و فرازي را در قرون متمادي پيموده و شاهد دگرگوني‌هاي زيادي درتاريخ حيات خويش بوده است. شهري كه اگر كسي تاريخ آن را به دقت بخواند چنان است كه همه تاريخ ايران را خوانده است.
كرمان با مردم سخت كوش و شجاع آن به علت پايمردي به منظور حفظ و استقلال، حاكميت ارضي،‌كيان،‌ مليت و مذهب خويش در دوران تاريخ ديرينه و سراسر افتخار اما توام با رنج و مرارت ، ‌همواره مورد تاخت و تاز متجاوزان و حكام خودكامه قرار گرفته است.
"پيشينه كرمان به دوره ساساني و پادشاهان ساساني مي رسد . بناي قديمي شهر را اردشير بابكان در بردسير نهاد كه به بردشير معروف بود" (ژوله،1381: 162).
كرمان مدت مديدي مقرحكومتهاي صفاريان، آل بويه ، سلاجقه كرمان ، خوارزمشاهيان و قراختائيان بوده كه آثار تاريخي مهمي نيز برجاي گذارده اند. اين شهر در ادوار حمله مغول ، افاغنه و قاجار به شدت مورد صدمه قرار گرفت و آثار فرهنگي و تاريخي آن مورد تخريب فراواني قرار گرفت . در حال حاضركرمان يكي از شهرهاي مهم ايران و ازمراكز فرهنگي ، هنري ، تاريخي وآموزشي كشور است. ( كريمي، 1383: 1)


3. تاريخچه قالي بافي كرمان::
با استناد به مدارك تاريخي همچون تاريخ عالم آراي عباسي و سفرنامه شاردن مي توان گفت قالي بافي در كرمان در دوره صفويه رواج فراواني داشته است ( ژوله، 1381: 163). كرمان يكي از مراكز مهم قالي بافي ايران بوده است و نمونه هاي چشم نوازي از قالي هاي كرمان مربوط به آن دوران در موزه هاي سراسر دنيا پراكنده است.
" كرمان در ادوار گذشته به ويژه دوره صفوي معروفيت زيادي در زمينه توليد پارچه علي الخصوص شال بافي نيز داشته وعده اي بر اين باورند كه قالي هاي كرمان در پي اين صنعت شكل گرفته باشد. در حاليكه طرح ها و ويژگي هاي بافت قالي هاي كرمان ( گره U يا V ، استفاده از سه پود بين هر دو رج و همچنين دارهاي عمودي اوليه) سابقه اي بيش از هزار سال براي آن رقم مي زند. وجود طراحان و نقاشان اوايل عهد قاجار در كرمان كه سرآمد استادان عصر خود بوده اند، نشان دهنده پيشينه طولاني هنر فرش دراين منطقه است" (ژوله ، 1381 : 163).
"قاليهاي راور قديمي ترين قالي هاي منسوب به كرمان است و در مجموعه قالي هاي آستان قدس سه تخته قالي وجود دارد كه بدون شك در راور بافته شده است" ( ادواردز، بي تا: 228).
پس از سقوط دولت صفوي و در ادوار جنگ خاندان افشار و زنديه ، ركود شديدي در صنعت بافت اين منطقه ايجاد شد و توليد فرش در اين منطقه كاهش چشمگيري يافت. اما دوباره در دوره قاجار مورد توجه قرار گرفت و در اواخر اين دوره حتي بيشتر از صنعت شال بافي به آن روي آورده شد. قالي بافي كرمان از اين زمان به بعد دوران پر نشيب و فرازي را طي كرده كه برخي از نويسندگان از جمله سيسيل ادواردز براي آن نام قائل شده اند.
دوره نخست كه تحت عنوان شال بافي يا دوره ترمه نام گذاري شده است، از حدود سالهاي 1330 تا 1315 ه.ق شروع شده و تا جنگ اول جهاني ادامه مي يابد . قالي هاي اين دوره منقش به نگاره بته جقه و سرو است و شماي كلي قالي ها را به شال ترمه هاي سنتي كرمان نزديك مي سازد. "احتمال دارد اغلب ان قالي ها توسط افرادي طراحي شده باشد كه قبلاً در كار طراحي شالهاي مذكور بوده اند"( ادواردز،بي تا: 237).
بعد از پايان يافتن جنگ ، توسعه صنعت قالي بافي از سرگرفته شد و بازارهاي امريكا به عنوان اصلي ترين متقاضيان قالي كرمان، متناسب با شرايط سليقه اي و نگهداري آن زمان، خواهان ايجاد تغييراتي در زمينه دوام و طرح هاي قالي كرمان شدند و اين امر طراحان قاليهاي كرمان را به سمت طرح هاي اسليمي و شاه عباسي دوره صفوي كشاند كه آنها را با با زمينه هاي ذهني خاص خود تلفيق نمودند. اين مقطع از قالي بافي كرمان كه به "دوره كلاسيك" معروف شد، حدود ده سال به طول انجاميد و دوره اي استثنايي محسوب مي شود. از بين شهرهاي کوچک اين استان که قالي هايشان تحت عنوان کرمان به بازار عرضه مي شود، ميتوان از ماهان، راور، قهرود و زرند نام برد.
شروع بحرانهاي اقتصادي در آمريكا در سال 1306 ه.ش موجب برچيده شدن شركتهاي امريكايي و توقف سفارشات و در نتيجه كاهش چشمگير توليد قالي هاي كرمان شد با اين شرايط زمينه بازگشت نقوش قبل از جمله نگاره هاي ريزتر و زمينه هاي پر نقش و نگار قبل از دوره كلاسيك فراهم شد و نقش سبزيكار بيش از پيش معمول گرديد.
از معروفترين استادان طراحي فرش كرمان مي توان از خاندان شاهرخي، پاك گوهري ، ارجمندي و مايل ياد كرد كه نقش بسياري در شهرت و رونق فرش كرمان در قرن اخير دارند.

5. مشخصات فرش كرمان:

ـ مشخصات ظاهري:
:
شايد بتوان گفت كه طرح و نقش قالي كرمان بارزترين وي‍ژگي آن باشد . قالي هاي درختي، محرابي ، گلداني و باغي كرمان، داراي عناصر تصويري مجسم كننده بهشت است : باغهاي سراسر پوشيده از درختان، گلها و شكوفه هاي رنگارنگ، پرندگان زيباي آرميده بر بلنداي شاخه هاي درختان ( نماد آرامش ابدي در بهشت) استفاده از درخت سرو (نماد جاودانگي و ابديت) ، بهره گيري از نهرهاي روان در پاي درختان و يا در تقسيمات چهار باغي، درنمونه هاي سجاده اي ياد آور اين مطلب است.
وجود نوعي عدم تقارن در طرح و رنگ نيز موجب شده كه باغ و بوستان ، گلستان يا بهارستاني كه بر پهنه فرش ترسيم شده ملموس تر باشد و درعين استفاده از طرح ها و نقوش استليزه شده و انتزاعي ، احساس گردش در يك بهشت دنيايي به بيننده القاء شود. شايد به دليل كمبود آب در منطقه كويري كرمان ،‌ روياي باغهاي سبز و پر گل را به صورت آرزوي جاودان در ذهن بافندگان اين ناحيه، زنده نگهداشته است.
ويژگي ديگر قالي كرمان تنوع بسيار طرح و نقش و استفاده از مجموعه متنوع رنگهايي است كه با يكديگر در تعامل كامل هستند كه خود محصول استفاده فراوان از گل و گياه و سفارشات مختلف خريداران خارجي طي سالها بوده است.
تنوع كيفيت، ابعاد و انواع بافت و كاربردهاي متنوع آن ، از ديگر ويژگي هاي قالي كرمان است كه موجب گستردگي كاربرد آن تا جايي شده است كه گهگاه بركف تالار كاخ يا مهمانخانه سراي اشرافي، مسجد و يا اتاق نشمين خانه اي معمولي ديده شود.

ـ مشخصات فني: :
فرشهاي كرمان از نظر شيوه توليد به دو گروه فرشهاي شهري باف و عشايري تقسيم مي شود كه كرمان مهمترين مركز فرشهاي شهري و سيرجان مهمترين مركز بافت فرش هاي عشايري است. ديگر مراكز بافت فرش هاي شهري در كرمان عبارتند از: راور، بردسير،رفسنجان، زرند،گلباف، چوبار.
• مواد اوليه : مواد اوليه به كار رفته شامل ابريشم، پشم و نخ است كه امروزه تار و پود از پنبه است و از ابريشم استفاده چنداني صورت نمي گيرد.
• دستگاه : از دار گردان عمودي ( كمان دار يا كرماني) استفاده مي شود و بعضي از اين دارها راست رو ندارد و سردار و زير دار در داخل حفره ديوار قرار مي گيرد.
• چله كشي : معروف به قالي توني ، بيرون از دار انجام مي شود و سپس به صورت فارسي انجام مي شود. حدود و اندازه چله كشي با واحدي به نام نشان مشخص مي شود هر 160 تار با رنگ علامت دار شده و نشان ناميده مي شود كه هر نشان حدود 30 سانتي متر است.
• پود گذاري: اغلب فرش هاي كرمان ، راور، رفسنجان و فرشهاي عشايري اين استان از نوع سه پود هستند.به اين صورت كه بين هر دورج سه پود (پود اول و سوم نازك و کشيده و دومي موجدار) به كار رفته است.البته فرش هاي دوپود هم ندرتاً بافته مي شود.
• گره: در قاليهاي ظريف گره نامتقارن به كار مي رود البته نوع متقارن هم در برخي روستاها به كار مي رود. در كرمان بيان متفاوتي از ديگر مناطق درباره تعداد گره و رجشمار وجود دارد رجشمار فرش هاي كرمان بين 35 تا 80 رج است كه تعداد چله ها در كنار رجها مطرح مي شود. براي بيان تعداد گره هاي فرش و به عبارتي رجشمار آن از اصطلاح جفت استفاده مي شود كه تعداد تارهاي زير و رو در 5/6 سانتي متر است ( ژوله ، 1381: 230).
• ضخامت نخ : شماره ضخامت نخ در كرمان با واحدي به نام لا مشخص مي شود كه تعداد نخ هايي است كه به دور يكديگر پيچيده شده و يك نخ آماده براي بافت را به وجود مي آورد.
• اندازه بافت : در حال حاضر بافت قالي هاي كوچك و بزرگ پارچه و حتي كاربردهاي ديگري غير از زيرانداز رواج دارد كه از جمله مي توان به رو مبلي ، پادري و پشتي هم اشاره كرد . ابعاد 3×2 ،
3.5×2.5 و 4×3 متر مربعي و بزرگتر در ميان قاليهاي قديم و جديد كرمان رواج دارد. بافت كناره در اين منطقه چندان متداو ل نيست و در سالهاي اخير ابعادي چون خرك ( تقريباً60×120 ) ، پشتي و روكش مبل و صندلي رواج يافته است ( همان: 165).
• نوع و ساختار بافت : قالي هاي كرمان به شيوه نيم لول تمايل بيشتري داشته اما قاليهاي امروزي آن در بسياري از موارد در شيوه تمام لول بافته مي شود( همان). قاليچه هاي تهيه شده در کارگاههاي شهري که بيشتر توسط مردان بافته مي شوند، بافتي فشرده و در هر دسي متر مربع 5000 گره مي زنند. در حاليكه قاليچه هاي عشايري تهيه شده در نواحي اطراف کرمان معمولاً 2000 گره اي هستند.
• شيرازه بافي: همزمان با بافت انجام مي شود.
• 10.پرداخت و رو گيري: در حال حاضر پس از اتمام كار و با قيچي برقي انجام مي شود( همان).
• ابعاد: قالي در اندازه هاي معمول و قاليچه هاي کوچک در ميان توليدات متنوع کرمان بچشم ميخورند. قطعاتي در اندازه هاي بزرگتر (سفارشي) موجود است.
• 12.رنگ بندي : توليدات اخير که بيشتر مخصوص بازارهاي غربي است، در رنگهاي ملايم و روشن چون سبز مايل به زرد (کهربائي)، صورتي، شيري، آبي خاکستري بافته مي شوند. قاليچه هاي قديم و آنتيک کرمان در رنگهاي طبيعي چون قرمز-آبي و آبي-قرمز مي باشند.
• 13. کيفيت: قاليچه هاي کرمان کيفيتي بسيار متنوع دارند و شامل قاليچه هاي ارزان قيمت تا نمونه هاي بسيار مرغوب ، قديمي و نفيس که بيشتر در مجموعه ها يافت مي شوند
ـ 6.طرح ونقش قالي كرمان::
طرح و نقش قالي كرمان به دو دوره كلي قابل تقسيم است:
1) دوره اول : طرح هاي رايج دوره صفوي همچون طرح هاي باغي، گلداني ، ترنجي و شكارگاه.
2) دوره دوم: طرح هاي رايج نيمه دوم قرن 13 هجري شمسي شامل طرح هاي لچك ترنج، افشان، سبزيكار، درختي، بته اي، تصويري، گوبلني، قاب قرآني و تلفيقي.
8. معرفي برخي از قالي هاي تاريخي و نفيس كرمان واقع در موزه ها:
1) قالي نقش هراتي ، اواخر قرن شانزدهم ميلادي:واقع در موزه منسوجات واشنگتن.
2) پاره فرشي از يك قالي اصيل با نقش گلداني ، قرن 17 ميلادي : واقع در موزه هنرهاي اسلامي برلين
3) قالي نقش ترنجي تكراري با گلهاي رز، سال 1301 ه.ق، بافت استاد حسين كرماني : واقع در موزه دفينه تهران.
4) قالي نقش شكارگاه ، سال 1332 ه.ق : واقع در موزه دفينه تهران.
5) قالي لچك ترنج افشان ، سال 1332 ه.ق: واقع در موزه دفينه تهران.
6) قالي بندي گلداني ، اوايل قرن 12 ه. ق: بزرگترين قالي مجموعه آستان قدس رضوي.
7) قالي افشان اوايل قرن 11 ه. ق : موزه آستان قدس رضوي.
8) قالي باغي محرابي ، اوايل قرن دهم ه. ش بافت محمد امين كرماني: موزه آستان قدس رضوي.

ـنتيجه گيري:
قالي كرمان يكي از اصيل ترين و قديمي ترين قالي هاي ايراني است و قدمت بافت در اين منطقه حداقل به دوره صفويه باز مي گردد.
بارزترين وي‍ژگي قالي كرمان طرح و نقش آن است كه از تنوع و پر كاري ويژه اي برخوردار است . طبيعت گرايي و نحوه نمايش درختان و گلها و تركيب عناصر طرح قالي هاي كرمان مجسم كننده فضاي خيال انگيز باغ هاي سرسبز و يا بهشت است. شايد كمبود آب در منطقه كويري كرمان ،‌ روياي باغهاي سرسبز و پر گل را به صورت آرزوي جاودان در ذهن بافندگان اين ناحيه، زنده نگهداشته است. در مجموع وجود طراحان و بافندگان برجسته در اين خطه و سفارشات خارجي در مقاطع مختلف، سبب تنوع هر چه بيشتر طرح ها ونقوش قالي كرمان شده است.
تنوع كيفيت، ابعاد و انواع بافت و كاربردهاي متنوع آن ، از ديگر ويژگي هاي قالي كرمان است كه موجب گستردگي كاربرد آن شده است و آن را به صورت معروفترين قالي ايراني در سراسر دنيا در آورده است.

منابع :

1) ژوله ، تورج، 1381،" پژوهشي در فرش ايران"، تهران : يساولي.
2) ادواردز، سيسيل، 1368،" قالي ايران"، ترجمه مهين دخت صبا، تهران: فرهنگسرا.
3) كريمي، ساغر ، 1383، "قالي كرمان و راور"، تهران: مركز تحقيقات فرش دستباف ايران.
4)" گزيده قاليچه هاي نفيس موزه دفينه"،1373 ، اسلايد از امير علي جواديان،تهران: موزه دفينه.
5) آرشيو موزه آستان قدس رضوي.
دیگر مقاله های قالی دستباف ایرانی
معرفی طرح ها و نقشه های فرش
  طرح های قالی ایران بر اساس یک طبقه بند کلی
قالی و نقش قالی
 آشنایی با سوا بق تاریخی نقوش سنتی
نقشه و نظم موزون نقشها
رنگرزی سنتی فرش
تاریخچه فرش تهران
 تاریخچه قالی بافی تهران
تاریخچه فرش قم
تاریخچه فرش کاشان
جوشقان نگین سبزکویرکاشان
تاریخچه فرش نائین
تاریخچه فرش فارس
تاریخچه فرش کرمان
 قالی کرمان، پرديس قالی ايران
تاریخچه فرش لرستان
نقوش لری قالی ایلام
تاریخچه فرش ترکمن
تاریخچه فرش سنندج
تاریخچه فرش لرستان
 مختصری در باره نقش هراتی
 نگرشی بر نگاره های تزئینی
 قالی قشقایی
 قالیچه های شیری
 سوزنی قشقایی
 جاجیم قشقشایی
 قالیچه های تصویری قشقایی
 گلیم قشقایی
 گبه قشقایی
  طرح قالی اردبیل بروایت موزه ویکتوریا و آلبرت بریتانیا
  فرش ایرانی از پازیریک تا امروز
  گره فراموشي بر سرنوشت قالی - فرشته اثني عشري
  روایت گره‌های عشق بر تار و پود فرش - پریچهر پویان راد

2006 © Persian Hand woven Carpet Association portal- All Rights Reserved



سمینار و کلاسهای آموزشی پژوهشی دست اندر کاران فرش دستباف ایران در ژاپن

نمایش تصویری سمینار و کلاسهای آموزشی پژوهشی


موزه فرش های کهن ابریشم و دیگر دست بافته های ابریشمی،برای نخستین بار در ژاپن

نخستين سمینار و کارگاه آموزش عالي شناخت فرش دستباف در ژاپن با موفقیت برگزار گردید
نمایشگاه ها و سمینارهای های فرش دستباف ايران


نمایشگاه ها و سمینارهای های فرش دستباف ايران

اتاق فکر فرش ايران در ژاپن


اتاق فکر فرش ايران در ژاپن



تسهیلات جهت اعضاء اتحاديه فرش دستباف ايران



本文へジャンプ

پورتال اتحاديه فرش دستباف ايران در ژاپن -Persian Carpet Association portal in Japan –ژاپن -توکیو