اتحاديه فرش دستباف ايران در ژاپن

本文へジャンプ


نگاهي به تاريخچه فرش عمواوغلي

عمواوغلي قالي لري

هنر، اين همزاد بشر در ظرف بلورين انديشه با پيرهني از حباب در شهر باد. بر روي امواج دريا همچو كندوي عسل روان . مرگ هر يك از عضو آن با نيش زهرآگين زنبور عسل موميائي مي‌شود در قطره باران .آنچه كه بيش از پيش توجه پژوهشگران قالي را به خود جلب مي‌كند وجود اساتيدي است كه هر يك به نوعي در عرصه طرحهاي اصيل و سبكهاي متنوع قالي به فعاليت پرداخته‌اند و آثار ارزشمندي به يادگار گذارده‌اند،  يكي از اين اساتيد بزرگ قالي بافي ايران بي‌شك عمو اوغلوست كه مختصر تحقيق و پژوهش را در فعاليتهاي ايشان از وظايف خودم مي‌دانم.
 تاريخ قالي بافي مشهد
 

خراسان:
استان خراسان در حال حاضر با مساحتي در حدود 2/313337 کيلومتر تقريباً يک پنجم سطح کشور در شرق ايران قرار گرفته است. اين استان از شمال به کشورهاي شوروي و از مشرق به افغانستان و شوروي و از جنوب به استانهاي سيستان و بلوچستان و کرمان و از مغرب به استانهاي يزد اصفهان، سمنان و مازندران محدود است شهرهاي عمده استان خراسان شامل: مشهد، درگز، بجنورد، اسفراين، نيشابور، سبزوار، تربت‌حيدريه، تربت‌جام، کاشمر، فردوس، طبس، تايباد، سرخس، قاين و نهبندان مي‌باشد.
سابقه قاليبافي در خراسان:
با توجه به قراين و برخي اسناد موجود و تصاوير باقي‌مانده از نقاشي‌هاي قرون 9 و 8 هجري تصاوير زيادي از انواع قالي‌ها با نقوش متعدد اعم از هندسي و حتي نقوش لچک و ترنج و اسليمي ديده مي‌شود. بدون شک قاليبافي در آن زمان جزو صناعات مهم شهر هرات بود که جزو خراسان به حساب مي‌آمد.
قديمي‌ترين قالي خراسان مربوط به 160 سال پيش(که قالي‌بافي مشهد داراي همين سابقه است) با ابعاد 4×3 متر با طرح زيباي اسليمي دوره صفوي مي‌باشد ، متن آن قرمز لاکي و حاشيه اي به رنگ آبي دارد.
مهمترين مراکز قاليبافي:
مراکز مهم قاليبافي استان خراسان در حال حاضر عبارتند از:
خراسان رضوي، مشهد، نيشابور، سبزوار، کاشمر
خراسان شمالي: قوچان، شيروان، بجنورد
خراسان رضوي، تربت جام و تربت حيدريه، طبس، بيرجند، گناباد
سابقه قاليبافي در مشهد:
مشهد مرکز استان خراسان و يکي از کانونهاي قاليبافي ايران است. اين شهر به خاطر وجود آرامگاه هشتمين پيشواي شيعيان حضرت رضا داراي شهرت زيادي است. تعيين تاريخ دقيق براي شروع قاليبافي در مشهد امکان پذير نيست اما طبق نوشته‌ها و مدارک موجود، قديمي‌ترين قالي موجود منسوب به اين شهر متعلق به دوره شاه‌عباس صفوي طي سالهاي 1038 ـ 999 هجري قمري است. مراکز مهم قاليبافي در مشهد: طرقبه، شانديز، جاغرق، زشک و نوغنداست.

رنگ و طرحهاي مورد استفاده در قالي مشهد:
گلهاي بزرگ شاه‌عباسي شبيه طرحهاي اصيل هراتي، طرحهاي افشان لچک و ترنج با حاشيه‌هاي کتيبه‌اي ،انواع طرحهاي گل فرنگ، طرح لچک و ترنج سعدي ( از طرحهاي جنوب خراسان «بيرجند» است) نيز اخيراً در مشهد ديده مي‌شود. رنگ‌هاي قرمز سير (قرمزدانه)، عنابي، کرم، انواع سبز، آبي و سرمه‌اي و قهوه‌اي از عمده رنگ‌هاي مورد استفاده در قالي‌هاي امروز مشهد است.
(مشهد – عمو اوغلی)،(مشهد – عليخان- عمو اوغلی)



ويژگي بافت، دار و ابعاد قاليهاي مشهد:
در قالي مشهد دو نوع بافت فارسي و ترکي باف ديده مي‌شود. دارهاي قالي‌بافي همگي از نوع عمودي و ثابت هستند. پشم به عنوان پرز قالي و نخ پنبه به عنوان تاروپود تنها مواد اوليه مورد مصرف مي‌باشد در نمونه‌هاي قديمي و مشهور قالي مشهد استفاده از ابريشم نيز ديده مي‌شود. ابعاد متداول قالي مشهد 6 متري، 12 متري، 15 متري و حتي ابعاد متغير ديده مي‌شود.
طراحان و توليدکنندگان قالي مشهد:
محمود عمواوغلي، عبدالمجيد عمواوغلي، عليخان عمواوغلي، محمد ابراهيم مخملباف، حاج علي آقا خامنه‌اي، عباسقلي صابر، حاج غلامرضا اخوان نساج، حاج علي مدد، شيخ پورنگي، حاج عبدل مومني، خليل خديوي، حيدر حيدرپورکافي، کاظم شش‌کلاني، قاضي خاني، محمد مهدي مخلباف و محمد رضا مخملباف از توليد کنندگان قالي مشهد هستند.
از طراحان معروف عليپور، ميرزاحسن زرين کلک، ميرزا حسن طرحچي، عبدااحميد صنعتکار، حاج سيد مهدي جواهر قلم، حاج سيد مهدي يزدي و محمد حسين فخرالواعظين مهدوي را مي‌توان نام برد که از قديم تا به امروز در کار طراحي مشغول مي‌باشند.
سابقه قاليبافي در بيرجند:
بيرجند از شهرستانهاي جنوب شرقي خراسان و دومين کانون مهم قاليبافي خراسان پس از مشهد مي‌باشد.
براساس مطالعات انجام شده مي‌توان سابقه‌اي حداقل 200 ساله براي قالي بيرجند در نظر گرفت.درخش و مود  قديمي‌ترين و مشهورترين مناطق قاليبافي حومه بيرجند ميباشند.
درخش سومين کانون مهم بافندگي در خراسان است. از ديگر مراکز مهم قاليبافي در بيرجند:  چاج آسيابان، مك ، موز خاص، کوشکک، دره عباس، دژنوک، سرچاه، فصل‌آباد، تكاب، نوفرست، مي‌باشند.
طرحها و رنگهاي مورد استفاده در قاليهاي بيرجند:
انواع طرحهاي ماهي درهم سبكهاي لچك و ترنج و سرتاسري و طرح بته اميري و لچك ترنج سعدي . همچنين استفاده از يك ترنج بزرگ و گاهي نقوش پرندگان با نگاره‌اي از بته در قالي‌هاي بافت درخش.عمده رنگهاي به كار رفته  در قالي‌هاي بيرجندعبارتند از :لاکی سیر و روشن،كرم ،نخودي ، سرمه اي


استاد عبدالمحمد عمواوغلي
محمد كهنمويي اهل كهنموي آذربايجان (روستاي مابين اسكو و كندوان) با اشتغال در حرفه نساجي و ابريشم بافي و تجارت از توليد كنندگان صاحب نام تبريزي بود.
در سال 1250 هـ. ق وارد مشهد شد و ضمن تغيير شهرت خود از كهنمويي به عمواوغلي حرفه نساجي را رها كرد و به كار توليد و بافت قالي روي آورد. محمد عمواوغلي صاحب دو پسر به نامهاي عبدالمحمد و عليجان شد كه هر دو ف��زند او نيز در امر توليد قالي در مشهد به فعاليت پرداختند.
استاد عبدالمحمد عمواوغلي در كنار بزرگان توليد و طراحي قالي ايران از چهره‌هاي انگشت شمارث است كه به هنر قالي بافي ارزش و اعتلاي ويژه‌ايي بخشيد،  وي به همراه برادرش در كارگاههاي متعدد قاليبافي به كار پرداخت. بيشتر كارگاههاي او در روستاهاي محمودآباد (شش كيلومتري مشهد)_ طرقبه (از ييلاقات مشهد_ درخ)ش و شانديز قرار داشت.استاد عبدالمحمد عمواوغلي در تهيه نقشه‌هاي منحصر به فرد و رنگ آميزي مواد مورد استفاده در قالي بافي تبحر خاصي داشت.
طراحاني نظير «عبدالكريم» اهل كرمان و استاد «عبدالحميد صنعت نگار» بر روي اين قالي‌ها طرحهاي بي‌بديلي  را نقش كرده‌اند.(عبدالحميد صنعت نگار در سال 1287 در كرمان متولد شد و در 12 سالگي پس از عزيمت به مشهد همراه پدرش به طرح و نقشه كشي قالي‌ها مشغول شد. عبدالحميد صنعت نگار درباره عمواوغلي مي‌گويد: او مرد ساده‌ايي بود و به قالي‌بافي عشق سرشار داشت. ولي ثروت زيادي نداشت.



غالب اوقات نيز نقشه‌هاي دلخواه را از جمله نقشه‌هاي سروناز و لچك ترنجي را سفارش مي‌داد. بعد از برچيده شدن كمپاني‌هاي خارجي بود كه تواناييهاي برادران عمواوغلي بر روي قالي‌ها  شكل واقعي گرفت).
از آنجايي كه بيشتر قالي‌هاي عمواوغلي سفارشي بود، از طرحهايي كه در دو كتاب قطع بزرگ، كه گويا از انگلستان برايش فرستاده بودند و در آنها تصاوير و نقشه‌هاي فراواني از قاليهاي قديم ايراني از زمان صفويه و قبل از آن و همچنين تصاويري از قالي‌هاي موزه‌اي خارج از ايران وجود داشت الگو برداري مي‌كرد، و نيز خود با تجربه‌‌ايي كه در طول ساليان بدست آورده بود دخل و تصرفاتي در اين طرحها صورت مي‌داد.
در مورد رنگرزي و استفاده از رنگهاي گياهي كمتر كسي را مي‌توان هم طراز او يافت. مواد رنگرزي استاد معمولا قرمزدانه، نيل، پرطاووس، برگ مو و پوست گردو بود كه بنا بر ميزان  استفاده ، رنگ مورد نظر را تهيه مي‌كرد تا در زمان بافت از دو رنگي و رگه‌دار شدن قالي جلوگيري شود.
رجشمار قالي‌هاي عمواوغلي بين 40 رج تا 150 رج متغير بود و اكثر قالي‌ها داراي حاشيه‌هاي طولي و عرضي كه گليم بافي به صورت سراسري و متصل بافته مي‌شد آخرين بافته وي نيز دو قطعه قالي 140 متري (10*14) بود كه هم اكنون در كاخ  مرمر و سعد آباد نگهداري مي‌شود،  رنگ اين قالي‌ها كرم و نقشه آنها افشان است. كه با استاد كاري عباسقلي‌ صابر تهيه گرديده است.
شاهكارهاي قالي عمواوغلي
در سال 1314 براي باشگاه افسران يك قالي با طراحي همانند قالي شيخ صفي اردبيل به اندازه  407*628 سانتي متر بافته شد.
در حدود سالهاي 1313 تا 1315 قالي شكارگاه با مساحت 86 متر، كه يكي ديگر از قالي‌هاي نفيس عمواوغلي به شمار مي‌رود.
قالي نقشه گلداني كه (كپي برداري از قالي معروف گلداني در موزه هنر و صنعت وين در اتريش) هم اكنون در مجموعه قالي‌هاي قديمي شركت سهامي قالي ايران نگهداري مي‌شود.


از ديگر شاهكارهاي وي قالي معروف به كوزه‌كناني كه استاد طراحي آن عبدالحميد صنعت نگار است، سيسل ادواردز در كتاب معروف قالي ايران مي‌نويسد: « قالي كوزه‌كناني در حقيقت نمونه شگفت‌آور و شاهكار هنر قالي بافيست، كه حد اعلاي مهارت و استادكاري را در اين حرفه نشان مي‌دهد. در مدت 50 سال قاليهاي نفيسي را در نقاط مختلف ايران و كشورهاي مغرب زمين ديده‌ام، ولي قالي‌اي كه توسط عمواوغلي بافته شده در زمره نفيس‌ترين قاليهاي نوبافت جهان است. طرح متن و حواشي آن را بايد زيبايي مطلق و جوهر زيبايي خواند. نقشهاي سروناز و يا نگاره‌هاي ماري به طور زيبايي جلوه‌گري مي‌كنند، كه هر بيننده‌اي را  تحت تاثير قرار مي‌دهد و چون ذره‌بين نداشتم نتوانستم گره‌ها را به طور دقيق شمارش كنم).
بعد از فوت استاد عبدالمحمد عمواوغلي در سال 1316 شمسي، برادرش عليجان عمواوغلي بعد از هشت سال  دوري از كار قاليبافي از تهران به مشهد آمد و تا مدتي كار برادر را با جديت دنبال كرد و سرانجام نيز در سال 1336 در سن 65 سالگي درگذشت.چند سال  پيش در مسابقات بين المللي نيويورك، قالي عمواوغلي در رتبه اول قرار گرفت و جايزه منتخب را از آن خود كرد.


 سالها بايد كه تا يك مشت پشم از پشت ميش
 زاهدي را خرقه گردد يا شهيدي را كفن
 قرنها بايد كه تا از لطف حق پيدا شود
 با يزيدي در خراسان يا اويسي در قرن


برخی از مقالات این نوشتار بر گرفته از : سايت طرح بنام می باشد

مطالب خواندنی دگر
 تاریخچه فرش خراسان
 نگاهي به تاريخچه فرش عمواوغلي
  خراسان و قالی آن از نگاه منابع و مواخذ مختلف فارسی
 شناسايي قالي هاي خراسان ، عمواوغلي و تاريخ فرش بافي در مشهد
 قالي 145 متري عمو اوغلي تجلي تلفيق دوسبك و ظهور سبكي جديد

`日本語
اتحاديه فرش دستبافت ايران
در ژاپن


متن کامل اساسنامه پیشنهادی اتحادیه فرش دستباف ایران در ژاپن

اعضاءاتحادیه فرش دستباف ایران

شرایط پذیرش عضو


تسهیلات جهت اعضاء اتحاديه فرش دست بافت ايران

همچنين در اين بخش بخوانيد... بازگشت تماس با ما در باره اثحادیه صفحه اول
اتحاديه فرش دستباف ايران در ژاپن

2006 © Persian Hand woven Carpet Association - All Rights Reserved