نادر داودی - واشنگتن پریزم

اصفهان

اکبر مهدی ئی بیش از چهل سال است، که به طراحی و نقاشی قالی در ایران مشغول می باشد. با لهجه شیرین اصفهانی به تخته می زند، و سنش را اعلام می کند: "۵٤ سال"! او از اساتید مسلم قالیبافی در مکتب اصفهان است. یکی از مهمترین مکاتب قالی بافی ایران، که قدمتی بس دیرینه دارد.

در مکتب اصفهان بندها گردش حلزونی دارند. همچنین دو گردش در نقوش با هم اتفاق می افتند، بندها بیشتر دیده می شوند، و گل ها ریز هستند. تعداد رنگ های انتخاب شده در قالی های اصفهان بسیار محدود می باشد. ضمن اینکه رنگ ها غالباٌ کرم و لاکی هستند
.

در روستاهای اطراف اصفهان نیز، کم و بیش دارهای قالی وجود دارند. روی این دارها قالی و قالیچه های طرح شاه عباسی و سایر طرح های اصفهان بافته می شوند. رنگ های به کاررفته در آنها عموماً نباتی بوده و روناس، قارا، اسپرک، گنده یا گندل، پوست گردو، پوست انار و چند گیاه دیگر بیشتر مورد استفاده قرار می گیرند.

استاد اکبر مهدی ئی می گوید: "فرش خوب را از طرح و نقش، بافت خوب، رنگ طبیعی که گرانتر است، اندازه مناسب، و نوآوری آن، می توان تشخیص داد. یک طرح خوب را می توان در ده ها رنگ اجرا کرد."

گره قالی های اصفهان فارسی بوده، و جفتی آن نیز کم نیست. رج شماری سنتی این قالی ٦۵ است، در حالی که استاندارد تبریز ۵٠ و مشهد ٤٢ می باشد. بنابراین گره های فرش اصفهان ریزتر، جزئیات نقش بیشتر، و ضخامت فرش کمتر است.

مهدی ئی خود برای طراحی قالی هایش، از دنیای پیرامون الهام می گیرد. کاری که برای یک اصفهانی که خانه اش در نیمی از جهان واقع شده است، چندان دشوار نیست.

@

وی می گوید: "قالی ایران توانایی های زیادی دارد، اما مدیریت ندارد." سپس به غنای هنرهای این سرزمین اشاره می کند، و مثال می زند: "در همدان ١۵۷٠ نوع طرح و نقش قالی وجود دارد. در هر گوشه ایران می توان موزه قالی برای همان محل افتتاح کرد." اما تاسف می خورد: "بانک اطلاعاتی نقشه های فرش در ایران وجود ندارد."

نقایص دیگری نیز هست! به طور مثال با وجود اینکه بندر هامبورگ هنوز هم یکی از مهمترین ارقام صادراتش قالی ایران است، اما در مورد صادرات فرش در ایران به مقیاس وزن صحبت می شود. در حالی که هر سانتی متر یک فرش صادراتی ارزش دارد. "اینطوری قالی متری ۵ میلیون تومان با فرش متری ٢٠٠ هزار تومان هم وزن هستند!"

مهدی ئی به نوع آوری هایی که قالی ایران را از اصالت و هویت می اندازد، اعتقادی ندارد.

مهدی ئی به یاد می آورد که استادش مرحوم رستم، اصلا سبک قاجار را قبول نداشت. وی که اینک خود از اساتید مسلم این رشته می باشد، ٣٢ سال شاگردی آن بزرگوار را کرده که حتی "یک گل رز نیز نکشیده است. چون بعد از دوران زندیه را خارج می دانست. افشاریه را به زور قبول می کردند، و فقط تا صفویه را قبول داشتند."

در قرون سیزدهم و چهاردهم قالی بافی ایران به سطح بالایی از زیبایی و فناوری رسید. اما اوج این قالی بافی که آن را به رنسانس قالی ایرانی تشبیه می کنند، در دوران سلاطین صفوی و به ویژه شاه طهماسب اول و شاه عباس کبیر اتفاق افتاد. از این دوران حدود سه هزار تخته قالی استثنایی باقی مانده است، که در موزه های سراسر دنیا نگهداری می شود.

در آن دوران در اصفهان تعداد زیادی کارگاه وجود داشت، که در آنها قالی های زر بفت نیز بافته می ‌شدند. اصفهان در حمله افغان ها آسیب فراوان دید، و تعداد بسیاری از هنرمندان و صنعتگرانش را از دست داد. ولی پس از چندی توانست رونق اولیه خود را دوباره کسب کند. در زمان قاجاریه قالی بافی اصفهان دوباره احیاء شد.

@

مهدی ئی می گوید: «نیاز به علمی شدن فرش داریم. اساتیدی مثل مرحوم عیسی بهادری، مرحوم ارچنگ، مرحوم حاج مصورالملک، حاج میرزا آقا امامی، مرحوم رشتیان، و مرحوم شادمان فقط در دایره نقش های سنتی عمل می کردند، و رنگ ها را سلیقه ای به آن می افزودند. ما باید به صورت علمی ببینیم چقدر از اینها استفاده کرده ایم، و چه چیز به میراث آنها افزوده ایم."

به اعتقاد مهدی ئی ایران به تحقیق روزآمد در مورد مسائل فرش احتیاج دارد. زیرا تولید کنندگان قالی در مورد اندازه های مورد نیاز جهان، اطلاعات چندانی ندارند. وی در این پیوند می افزاید: "مردم دنیا ترجیح می دهند با قالی ایرانی بیعت کنند، به شرطی که ما هم اینطرف هنرمندانه برخورد کنیم.

نظام تولید قالی از پائین به بالاست. اگر یک بافنده خوب عمل نکند، صادرکننده نیز فلج می شود. مهدی ئی معتقد است "کسی باید پای فرش را امضا کند که از تمام مراحل تولید، حداقل یک کار را خودش انجام دهد." و با کمی تامل ادامه می دهد: "نباید کاری کرد، که باب موزه های دنیا به روی قالی ایرانی بسته شود."

رمز آن چیست که یک نفر می تواند از ابتدای نوجوانی تا میانسالی چنین دل در گروی حرفه ای ببندد و عاشقانه با آن زندگی کند؟ پاسخ می دهد: "من شاگرد خوبی بوده ام. معتقدم از دانسته ها فقط آنچه را که به آن عمل می کنی، می دانی."

نادر داودی فتوژورنالیست و مستندساز مستقل، این مقاله را برای واشنگتن پریزم نوشته است